Πώς γεννήθηκε η καρδιά της Αθήνας; Η ιστορία πίσω από την Οδό Πανεπιστημίου.
Αν περπατήσεις σήμερα την Οδό Πανεπιστημίου, θα δεις τράπεζες, θέατρα, διαδηλώσεις, καφέ και γρήγορα βήματα που μπερδεύονται με κορναρίσματα. Αλλά πόσοι γνωρίζουν πότε χαράχτηκε για πρώτη φορά αυτή η εμβληματική λεωφόρος και τι ρόλο έπαιξε στην οικοδόμηση της σύγχρονης Αθήνας;
Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;
Γιατί ονομάστηκε “Πανεπιστημίου”;
Η απάντηση βρίσκεται στον 19ο αιώνα. Το 1837 ιδρύεται το πρώτο Πανεπιστήμιο του ελεύθερου ελληνικού κράτος, το Οθώνειο Πανεπιστήμιο (σήμερα ΕΚΠΑ). Το εντυπωσιακό νεοκλασικό του Χάνσεν θεμελιώνει την ιδέα ενός νέου «αθηναϊκού άξονα», με σημείο αναφοράς το πνεύμα και τη μόρφωση. Η λεωφόρος παίρνει το όνομά της από το κεντρικό αυτό οικοδόμημα: Πανεπιστημίου.
Ποιοι την οραματίστηκαν και την κατασκεύασαν;
Η Πανεπιστημίου το 1900. Ένα ιππήλατο τραμ περνά μπροστά από την Εθνική Βιβλιοθήκη, την ώρα που ο δρόμος είναι ακόμα χωματόδρομος. Ανάμεσα στα άλογα και στις κολώνες, η Αθήνα προσπαθεί να γίνει ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Η διαμόρφωση της Πανεπιστημίου συνδέεται στενά με το μεγάλο σχέδιο ανοικοδόμησης της Αθήνας από τους Σταμάτη Κλεάνθη και Εδουάρδο Σάουμπερτ, στα χρόνια του Όθωνα. Το πλάνο τους ήθελε την πόλη να «ξεπλένεται» από την αναρχία της οθωμανικής πολεοδομίας και να αποκτά συμμετρία, άνοιγμα και μνημειακό χαρακτήρα. Η Πανεπιστημίου έγινε μία από τις πρώτες οδικές αρτηρίες που σχεδιάστηκαν με ευρωπαϊκά πρότυπα.
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών μέσα από τον φακό της Βούλας Παπαϊωάννου. Έτος 1950. Στημένο με χάρη μπροστά στη ζωή που κινείται, το κτίριο μοιάζει αμετακίνητο απέναντι στον χρόνο. Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Ποιες προσωπικότητες και μνημεία φιλοξένησε;
Η λεωφόρος δεν πήρε μόνο το όνομα από το Πανεπιστήμιο. Φιλοξένησε και τους «συγγενείς» του: τη Βιβλιοθήκη και την Ακαδημία. Μαζί, σχημάτισαν την περίφημη Νεοκλασική Τριλογία της Αθήνας, ένα από τα πιο φωτογραφημένα σημεία της πόλης, και σύμβολο της νεοελληνικής αστικής ταυτότητας. Αργότερα, προστέθηκαν το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν, το Μέγαρο της Τράπεζας της Ελλάδος, το Αττικόν, τα ιστορικά ξενοδοχεία και γραφεία εφημερίδων που έγραψαν πολιτική ιστορία.
Ο ιστορικός κινηματογράφος Αττικόν βρισκόταν στην οδό Σταδίου 19, στη συμβολή με την Πανεπιστημίου, πολύ κοντά στη γωνία με τη Βουκουρεστίου, στο νεοκλασικό Μέγαρο Κιθάρα. Πηγή
Το «Αττικόν» μετά την καταστροφική φωτιά το 2012 – Πηγή
Ποιοι έβαλαν το χέρι στην τσέπη για να στηθεί το Πανεπιστήμιο;
Στην καρδιά της Πανεπιστημίου, εκεί όπου σήμερα περνάμε βιαστικοί δίπλα από τη νεοκλασική πρόσοψη του Καποδιστριακού, λίγοι θυμούνται πως το κτίριο δεν χτίστηκε από κρατικά κονδύλια, αλλά κυρίως από δωρεές. Πρωταγωνιστής; Ο Σίμων Σίνας, τραπεζίτης και διπλωμάτης στη Βιέννη, γιος του επίσης μεγάλου ευεργέτη Γεωργίου Σίνα. Η οικογένεια καταγόταν από το Μέτσοβο και δεν ήταν η μόνη. Ένας ολόκληρος άτυπος σύλλογος Ηπειρωτών της διασποράς (από Βιέννη, Κωνσταντινούπολη, Οδησσό, Ιωάννινα) χρηματοδότησαν το όραμα για ένα πανεπιστήμιο στην Αθήνα. Ανάμεσά τους, ονόματα όπως Ζάππας, Τοσίτσας, Αβέρωφ, με ρίζες στα βουνά της Ηπείρου, αλλά βλέμμα στραμμένο σε μια Ελλάδα που μόλις γεννιόταν.
Πώς επηρέασε την κοινωνική ζωή της Αθήνας;
Η Πανεπιστημίου δεν ήταν ποτέ ένας «ουδέτερος δρόμος», από τις πορείες της Μεταπολίτευσης μέχρι τις βραδινές βόλτες της αστικής τάξης στον Μεσοπόλεμο, και από τα πρώτα τραμ που τη διέσχισαν μέχρι τις συζητήσεις για πεζοδρόμησή της, η λεωφόρος αποτελούσε καθρέφτη του δημόσιου χώρου και σύμβολο για κάθε νέο επισκέπτη που σέβεται τον εαυτό του.
Ποια ίχνη άφησε ο χρόνος και η πολιτική πάνω της;
Φωτιά σε νεοκλασικό κτίριο δίπλα από το «Αττικόν» – Πηγή
Καταστροφές, ανακαινίσεις, πολεοδομικές παρεμβάσεις, τσιμεντοποίηση αλλά και διαρκής αντοχή. Η Πανεπιστημίου έζησε κατοχές, πυρκαγιές (όπως στο Αττικόν το 2012), πολυκατοικίες που χτίστηκαν δίπλα σε αρχιτεκτονικά κοσμήματα, αλλά παραμένει ένας άξονας-σύμβολο, ζωντανός και φορτισμένος.
Τελικά, γιατί μας αφορά η ιστορία της σήμερα;
Πίνοντας καφέ με θέα την Πανεπιστημίου
Γιατί κάθε της μέτρο κουβαλάει μια σελίδα από την Ιστορία της Αθήνας. Και γιατί οι πόλεις που δεν σέβονται τις λεωφόρους τους, ξεχνάνε τον δρόμο απ’ τον οποίο ήρθαν. Και ίσως… και προς τα πού πάνε.
Θέλεις περισσότερα άρθρα και για άλλους ιστορικούς δρόμους της Αθήνας; Διάβασε για την Σταδίου ή την Ομόνοια;
Πειραιάς: Η εποχή που η πόλη γνώρισε τη μεγαλύτερη καταστροφή της
by 