Οδός Τριπόδων: περπατώντας στον αρχαιότερο δρόμο της Αθήνας (αν και πολλοί υποστηρίζουν και της Ευρώπης)
Πόσο παλιά μπορεί να είναι μια οδός; Στην Πλάκα, κοντά στην Ακρόπολη, υπάρχει ένας δρόμος που κουβαλά πάνω του περίπου 25 αιώνες ιστορίας: η οδός Τριπόδων. Είναι κάτι παραπάνω από απλώς «ένα στενάκι». Είναι μια ζωντανή γραμμή που ενώνει την αρχαία θεατρική μνήμη με τη σημερινή πόλη.
Γιατί λέγεται «Τριπόδων»;
Επειδή εδώ, κατά μήκος της διαδρομής, υψώνονταν ιερά – βάθρα που έφεραν πάνω τους χάλκινους τρίποδες: τα έπαθλα που αφιέρωναν οι πλούσιοι χορηγοί (οι παραγωγοί της εποχής) όταν θριάμβευαν στους μουσικούς και δραματικούς αγώνες του Διονύσου. Την ονομασία και τη λάμψη του δρόμου την περιγράφει καθαρά ο Παυσανίας: «Ἔστι δὲ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ Πρυτανείου καλουμένη Τρίποδες…»μια πομπώδης στοά τέχνης, στολισμένη με έργα περίφημων γλυπτών.
Πού ακριβώς βρισκόταν και τι συνέδεε;
Η αρχαία Οδός Τριπόδων έτρεχε στις ανατολικές – βόρειες υπώρειες της Ακρόπολης. Ξεκινούσε από το Πρυτανείο (στη βόρεια πλαγιά) και κατέληγε στο ιερό και το Θέατρο του Διονύσου. Με άλλα λόγια, ήταν ο δρόμος που έφερνε τον κόσμο «από την πόλη στη σκηνή», ενώ σε νεότερες αφηγήσεις τη βρίσκουμε συχνά ως τη συντομότερη δίοδο μεταξύ Αγοράς και θεάτρου.
Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;
Τι σώζεται σήμερα;
Σήμερα περπατάμε ένα τμήμα της αρχαίας χάραξης μέσα στα δρομάκια της Πλάκας, με το σημαντικότερο σωζόμενο «ίχνος» να είναι το Μνημείο του Λυσικράτη (335/334 π.Χ.). Είναι το πιο ακέραιο από τα χορηγικά μνημεία της Αθήνας και μάλιστα το πρώτο γνωστό μνημείο που χρησιμοποίησε εξωτερικά τον κορινθιακό ρυθμό.
Πώς έμοιαζε ο δρόμος στην αρχαιότητα;
Καλλιτεχνική αναπαράσταση της αρχαίας οδού Τριπόδων στην Αθήνα βάθρα με τρίποδες κατά μήκος του λιθόστρωτου. Εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη.
Οι πηγές μιλούν για μια από τις πιο εντυπωσιακές οδούς της πόλης, πλάτους περίπου έξι μέτρων από τους πλατύτερους δρόμους της κλασικής Αθήνας. Κατά μήκος της, δεκάδες βάθρα στήριζαν τρίποδες και μνημεία που εξυμνούσαν τις νίκες στα Μεγάλα Διονύσια.
Είναι πράγματι η αρχαιότερη οδός της Ευρώπης;
Πλήθος δημοσιευμάτων την αναφέρουν έτσι και προσθέτουν ότι εμφανίζεται στο «ελληνικό βιβλίο ρεκόρ Γκίνες» ως ο μακροβιότερος δρόμος της Αθήνας με το ίδιο όνομα. Δεν υπάρχει, ωστόσο, δημόσια διαθέσιμη καταχώριση από τον διεθνή οργανισμό Guinness World Records συνεπώς το υιοθετούμε με επιφύλαξη, ως διαδεδομένο μεν, όχι όμως επαληθεύσιμο απευθείας από τον φορέα.
Ποια ήταν τα χορηγικά μνημεία και γιατί έχουν σημασία;
Η χορηγία (χορηγός = ο παραγωγός που χρηματοδοτούσε χορό και παράσταση) ήταν θεσμός – θεμέλιο της αθηναϊκής δημοκρατίας και της καλλιτεχνικής ζωής. Οι νικητές ανήγειραν μνημεία και στερέωναν στην κορυφή τους τον τρίποδα – έπαθλο. Στη δεκαετία του 1980, ανασκαφές αποκάλυψαν θεμελιώσεις και ίχνη από τέτοια μνημεία κατά μήκος της αρχαίας οδού, επιβεβαιώνοντας τις μαρτυρίες.
Μνημείο του Λυσικράτη – Πηγή φωτογραφίας
Τι ιστορίες κρύβει το Μνημείο του Λυσικράτη;
Πολλές. Από την καλλιτεχνική του πρωτοπορία (κορινθιακός ρυθμός στην πρόσοψη) μέχρι τη νεότερη περιπέτειά του: από το 1669 το αγόρασαν οι Καπουτσίνοι και το ενσωμάτωσαν στο μοναστήρι τους, έγινε βιβλιοθήκη και «Λύχνος του Δημοσθένη» στη φαντασία των περιηγητών. Εδώ έμεινε ο Λόρδος Βύρων το 1810–11, ενώ ο Λόρδος Έλγιν επιχείρησε ανεπιτυχώς να το αποκτήσει. Η μονή καταστράφηκε το 1824, κι αργότερα, τον 19ο αιώνα, το μνημείο αποκαταστάθηκε.
Ποιος περπατά σήμερα την Τριπόδων και τι βλέπει;
Περπατώντας στη σύγχρονη οδό Τριπόδων συναντά κανείς νεοκλασικά, μικρές αυλές, μουσεία και βεβαίως τη μικρή πλατεία του Λυσικράτη. Ακόμη και λεπτομέρειες της σύγχρονης κουλτούρας (όπως η λεγόμενη «οικία Κοκοβίκου» στην Τριπόδων 32) δείχνουν πώς ο δρόμος συνεχίζει να τρυπώνει στη συλλογική μνήμη.
Από την Αγορά στο Θέατρο: γιατί είχε τέτοια αίγλη;
Επειδή ήταν ο δρόμος της θεατρικής δόξας. Εδώ περνούσαν πομπές και θίασοι, εδώ «ακουμπούσαν» οι νίκες του αττικού δράματος. Η σύγχρονη βόλτα μας δεν είναι παρά μια σύντομη εκδοχή εκείνης της μακράς πορείας από την καρδιά της πόλης στο ιερό του Διονύσου, μια διαδρομή που οι αρχαίοι, οι περιηγητές και οι σημερινοί Αθηναίοι μοιράζονται εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Αιγάλεω: Από πού βγήκε τελικά το όνομα της πόλης που τραγούδησε ο Ζαμπέτας;
Φωτογραφία εξωφύλλου: Alexandros Giannakakis Unsplash+
by 