Για πολλούς «παλιούς», αλλά και νεότερους της Αθήνας και του Πειραιά, η εικόνα ενός πράσινου λεωφορείου αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι μιας εποχής με διαφορετικούς ρυθμούς, πιο άμεση σχέση με τον δημόσιο χώρο και μια αίσθηση κοινοτικής ζωής που σήμερα μοιάζει να έχει ξεθωριάσει.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 και έως και τις αρχές της δεκαετίας του 2000, τα πράσινα λεωφορεία υπήρξαν ο βασικός τρόπος μετακίνησης για χιλιάδες κατοίκους της πρωτεύουσας. Το χαρακτηριστικό πράσινο χρώμα καθιερώθηκε ως σήμα των αστικών συγκοινωνιών, διαχωρίζοντάς τες από τις υπεραστικές. Οι μεταλλικές κατασκευές, τα βαριά καθίσματα και οι γνώριμες μηχανές Leyland, Mercedes-Benz και αργότερα Volvo, συνόδευαν για δεκαετίες την καθημερινότητα των επιβατών. Ωστόσο, εκείνο που τελικά καθιστούσε αυτά τα λεωφορεία ξεχωριστά ήταν η αίσθηση συντροφικότητας και γνώριμης επανάληψης που γεννιόταν μέσα τους.
Πάνω απ’ όλα όμως, εκείνο που τα ξεχώριζε ήταν η καθημερινή ανθρώπινη επαφή, αφού ο οδηγός γνώριζε συχνά τους επιβάτες με τα μικρά τους ονόματα και κάθε διαδρομή μετατρεπόταν σε ένα σιωπηλό τελετουργικό και κάποιες φορές ένα άτυπο συμβούλιο κοινωνικών ζητημάτων μεταξύ των παρόντων.
Ο επιβάτης ανέβαινε από την μπροστινή πόρτα και άφηνε τα ψιλά σε έναν μεταλλικό κουμπαρά που βρισκόταν δίπλα στο τιμόνι. Η απουσία ακυρωτικών μηχανημάτων δεν ενοχλούσε κανέναν, καθώς στη θέση του ελέγχου υπήρχε μάλλον μια άτυπη κοινωνική σύμβαση εμπιστοσύνης. Σε πολλές περιπτώσεις, κυρίως στις εργατικές συνοικίες, οι άνθρωποι έριχναν «κουρί» ό,τι είχαν και κανείς δεν ρωτούσε. Η κίνηση αυτή φανέρωνε ένα είδος αλληλεγγύης που είχε διαμορφωθεί σιωπηλά με τα χρόνια.
Fan facts:
Τα πρώτα αστικά πράσινα λεωφορεία προήλθαν από τις εταιρείες Λειβαδάς, ΕΑΣ, ΙΚΑ, και Αστικές Συγκοινωνίες Πειραιά, πριν την ίδρυση του ΕΑΣ το 1978 και του ΟΑΣΑ το 1993.
Το μοντέλο Leyland Worldmaster ήταν ένα από τα πιο διαδεδομένα την περίοδο 1960–1980, με χαρακτηριστική ευρωπαϊκή σχεδίαση.
Η γραμμή 843 διατήρησε το πράσινο χρώμα μέχρι και τη δεκαετία του 2000, κυρίως λόγω της τοπικής λειτουργίας της και της καθυστέρησης στην ένταξη στον ενοποιημένο στόλο.
Τα μεταλλικά κουτιά για τα ψιλά δίπλα στον οδηγό ήταν γνωστά απλώς ως «κουρί», και για πολλούς αποτέλεσαν «κιβώτιο επικοινωνίας» μεταξύ επιβάτη και οδηγού.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δρομολόγια της εποχής ήταν το 843, που συνέδεε τον Πειραιά με το Πέραμα. Η γραμμή αυτή διατήρησε για πολλά χρόνια το πράσινο χρώμα της, ακόμη και όταν οι περισσότερες αστικές γραμμές είχαν ήδη μεταβεί στον νέο στόλο με τα μπλε και κίτρινα λεωφορεία. Το 843 εξυπηρετούσε καθημερινά χιλιάδες εργαζομένους, αποτελώντας ζωντανό δεσμό μεταξύ του λιμανιού και των εργατικών συνοικιών.
Το ίδιο ισχύει και για τη γραμμή 040, η οποία για δεκαετίες ένωνε τον Πειραιά με το Σύνταγμα, καλύπτοντας μια από τις πιο πολυσύχναστες και εμβληματικές διαδρομές της πόλης. Η 040 δεν ήταν μόνο πρακτική, αλλά και βαθιά πολιτισμική. Στο εσωτερικό της μπορούσε κανείς να συναντήσει εργάτες που πήγαιναν στο λιμάνι, φοιτητές που κατευθύνονταν προς τα πανεπιστήμια, ηλικιωμένους που επισκέπτονταν τις λαϊκές αγορές, καθώς και ανήσυχους εφήβους με κιθάρες και σακίδια. Η 040 ήταν μια διαδρομή γεμάτη χαρακτήρες, διαφωνίες, γέλια και μερικές φορές σιωπές που μιλούσαν περισσότερο από λέξεις.
Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών, ο στόλος των λεωφορείων άλλαξε σημαντικά. Από τα παλιά, βαριά μοντέλα της Leyland, της Mercedes-Benz και αργότερα της Volvo, η Αθήνα προχώρησε στον εκσυγχρονισμό με νέα οχήματα, πιο ασφαλή και πιο φιλικά προς το περιβάλλον. Ο ΟΑΣΑ ενοποίησε σταδιακά τις γραμμές, αντικατέστησε τα οχήματα και εισήγαγε το ηλεκτρονικό εισιτήριο, αφαιρώντας όμως παράλληλα πολλά από τα προσωπικά στοιχεία της εμπειρίας.
Τα τελευταία χρόνια, καθώς οι πόλεις σε όλο τον κόσμο αναζητούν λύσεις βιώσιμης κινητικότητας, η συζήτηση για την «πράσινη μετάβαση» έχει επαναφέρει τον όρο «πράσινο λεωφορείο» με νέα σημασία. Πλέον δεν αναφέρεται στο χρώμα του αμαξώματος, αλλά στην οικολογική του ταυτότητα. Ο νέος στόλος που σταδιακά εντάσσεται στην Αθήνα αποτελείται από ηλεκτρικά και υβριδικά οχήματα, τα οποία ενσωματώνουν σύγχρονες τεχνολογίες με στόχο τη μείωση των ρύπων και της ηχορύπανσης.
Ίσως, τελικά, εκείνο που έκανε τα πράσινα λεωφορεία τόσο αγαπητά να μην ήταν το χρώμα τους, αλλά η αίσθηση ότι μέσα τους μπορούσε κανείς να νιώσει πως ανήκει κάπου. Έστω και για λίγη ώρα, μέσα σε ένα αστικό λεωφορείο, οι άνθρωποι έμοιαζαν λιγότερο αποκομμένοι με την ίδια τους κοινωνική φύση.
Επιμέλεια: Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης
Διαβάστε Επίσης:
Το πρώτο πλωτό μουσείο φτάνει στον Πειραιά: Τι φέρνει το Art Explora Festival στην Ελλάδα
by 