Αθήνα: (Ηπείρου & Μιχαήλ Βόδα): η πολυκατοικία -ψηφιδωτό που κουβαλά Παρθενώνα, Βυζάντιο και τον ιδρώτα του μεσοπολέμου.
Καθημερινές βόλτες στην Αθήνα: Αν ξεκινήσεις με τα πόδια από το Αρχαιολογικό Μουσείο και κατηφορίσεις την Ηπείρου, νιώθεις γρήγορα ότι περπατάς σε μια νοητή υφασμάτινη ραφή: από τη μία τα μπαρ των Εξαρχείων, από την άλλη οι αποθήκες που τροφοδοτούσαν άλλοτε τον Σταθμό Λαρίσης. Κάπου στα μισά, στη γωνία με τη Μιχαήλ Βόδα, στέκει ένα κτίριο που δεν μοιάζει να βιάζεται, η τριώροφη πολυκατοικία του αρχιτέκτονα Αθανάσιου Δεμίρη (1928) βγάζει ακόμη τον αγέρα της παλιάς Αθήνας μέσα από τα γύψινα ανθέμια και τα βυζαντινίζοντα τόξα της.
Τι συνέβαινε τότε;
Το 1928 η Ευρώπη μετρώντας ουλές απ’ τον Πρώτο Πόλεμο, η Ελλάδα με νωπό τον ξεριζωμό της Μικρασίας με τον πληθυσμό στην Αθήνα σκαρφαλώνει στο ένα εκατομμύριο, πρόσφυγες στήνουν παραγκουπόλεις στον Βοτανικό και στα Πατήσια, ενώ η μεσαία τάξη ψάχνει «καλές κατοικίες» κοντά σε εμπορικούς δρόμους και συγκοινωνίες. Η Ηπείρου, σύνδεσμος του Μουσείου με τις γραμμές του τρένου, γεμίζει εμπορικά ισόγεια και κομψές μονοκατοικίες, τόπος ιδανικός για επενδυτές σαν τον Δεμίρη.
Ο άνθρωπος πίσω από την πρόσοψη
Ο Αθανάσιος Ι. Δεμίρης (1887-1965), μαθητής του Έρνεστ Τσίλλερ, ήταν ήδη γνωστός για ναούς και αναστηλώσεις, είχε μελετήσει όσο λίγοι τη συνέχεια από Δωρικό κίονα σε βυζαντινό τρούλο. Έτσι, όταν έφτιαξε το «σπίτι -γωνία» στην Ηπείρου, δεν αντέγραψε απλώς αρχαιοελληνικά μοτίβα. Έριξε μπετόν αρμέ ό,τι πιο σύγχρονο τότε και πάνω του κόλλησε ένα καλοκουρδισμένο κολάζ: ιωνικά κιονόκρανα, φυλλαράκια ακάνθου, κοσμήτες με σταυρόνημα. Οι δύο όψεις, άνισες σε μήκος, μένουν συμμετρικά ισορροπημένες.
Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;
Ανατομή ενός εκλεκτικισμού
Ισόγειο: πλατιές καμάρες για καταστήματα, δύο μνημειακές θύρες (μία σε κάθε δρόμο) που σηκώνουν ακόμη μεταλλικές πόρτες εποχής.
Όροφοι: συνεχής ζωφόρος με σπειροειδή κύματα, μεγάλα γαλλικά παράθυρα, ξυλόγλυπτα κλεισίματα, λεπτή σιδεριά στα μπαλκόνια κοσμικό μεν, αλλά με κρυμμένη εκκλησιαστική ακρίβεια.
Υλικά: ενισχυμένο σκυρόδεμα στον φέροντα οργανισμό, πωρόλιθος και σοβάς στην επένδυση, η τεχνολογία του αύριο κάτω από αισθητική του χθες.
Η γειτονιά αλλάζει, το κτίριο επιμένει
Μέσα στον Μεσοπόλεμο η Ηπείρου ήταν δρόμος εμπόρων σιτηρών μεταπολεμικά έγινε πέρασμα προς το τότε νέο «Εθνικόν Μετσόβιον Πολυτεχνείον Πατησίων». Τη δεκαετία του ’70, όταν η Μιχαήλ Βόδα άρχισε να γεμίζει ψηλές πολυκατοικίες, η τριώροφη «κυρία» έμοιαζε νάνος. Κι όμως, επιβίωσε σεισμούς, κατοχή, αντιπαροχή, κρίση, σήμερα κατοικείται κανονικά, ενώ το ισόγειο φιλοξενεί μικρά συνεργεία κι ένα παλιό ψιλικατζίδικο με ταμπέλα νεον που τρεμοπαίζει.
Γιατί αξίζει να σηκώσεις το βλέμμα;
Ο Δεμίρης παίζει με το παρελθόν όχι για τουριστικό εντυπωσιασμό, αλλά για να στεγάσει μια νέα μεσοαστική τάξη που ήθελε μοντέρνες ανέσεις χωρίς να κόψει τις ρίζες της. Το αποτέλεσμα θυμίζει μουσικό sample: αρχαίος ρυθμός πάνω σε μπασογραμμή τσιμέντου.
Αν βρεθείς λοιπόν στη γωνία Ηπείρου & Μιχαήλ Βόδα, χαμήλωσε λίγο ρυθμό. Κοίτα το κτίριο, άκουσε μέσα σου τους μεταλλικούς ήχους από το εργοτάξιο του ’28 και σκέψου πως κάθε μπαλκόνι κρύβει μια ιστορία ισορροπίας: ανάμεσα σε προσφυγικά όνειρα και νεοκλασικά σύννεφα.
Πλατεία Κλαυθμώνος: Ποιος βάφτισε αυτή την πλατεία μ’ ένα τόσο «βαρύ» όνομα;
by 