Γιατί το Μοναστηράκι βιώνει αυτή την παρακμή;

Από 15 ετών που πρωτοπερπάτησα  στο Μοναστηράκι  εώς σήμερα οι συνθήκες μαρτυρούν μια  εντελώς διαφορετική ιστορία. Μάλλον κάθε πολλά υποσχόμενη πόλη πέφτει στην μοίρα της παρακμής.

Σήμερα, στα 32 στέκομαι στην πλατεία και μετράω απουσίες. Εκεί που κάποτε έβρισκες κρυμμένα δισκάδικα, πάγκους με σπάνια βινύλια, εργαστήρια που μύριζαν βερνίκι, τώρα κυριαρχεί το πρόχειρο, το εύκολο, το γρήγορο. Το τοπίο που έμοιαζε με ζωντανό χρονικό, λίγο αρχαία Αθήνα, λίγο Ρώμη, λίγο Βυζάντιο, λίγη Τουρκοκρατία, κι ένα γενναίο κομμάτι παρόν, θολώνει από θόρυβο, φτηνές απομιμήσεις, ανομία και βιασύνη.

Και για να μη μιλάμε αφηρημένα, στα στενά του Μοναστηρακίου ευδοκιμεί μια πρόχειρη κανονικότητα, καταστήματα κακής ποιότητας που για χρόνια σερβίρουν λευκό τυρί και το χρεώνουν ως φέτα, σοβαροί επιχειρηματίες που δεν αντέχουν τα υπερβολικά ενοίκια και εγκαταλείπουν, πρόχειρο φαγητό και ηχορύπανση, με τον καθένα να στήνει τύμπανα και να χτυπάει για να δημιουργήσει επιπλέον θόρυβο, καλύπτοντας με άναρχο τρόπο ακόμη και τους υπεραταλαντούχους πλανόδιους μουσικούς που ομορφαίνουν ακόμη τις γύρω περιοχές.  Άλλοι επιλέγουν να γδυθούν και να παριστάνουν τους  «χαρούμενους πιγκουίνους» όπως στο Happy Feet  – όπως θα δείτε στο παρακάτω βίντεο – ενώ η αστυνομία, παρούσα αλλά διακοσμητική, αφήνει την πλατεία να ξεχαρβαλώνεται.

Οι τουρίστες γεμίζουν τους δρόμους, όχι τα τραπέζια, οι τιμές κόβουν την όρεξη και οι ιδιοκτήτες ακινήτων εξαντλούν στο έπακρο το προνόμιο της ιδιοκτησίας τους. Κι όμως, ακόμη βρίσκουμε ωραία πράγματα: vintage έπιπλα και κεραμικά με μεράκι, μικρά μαγαζιά που πουλάνε κάτι ιδιαίτερο και μας θυμίζουν τα καλά της  παλιάς γειτονιάς.

Πόσο θα σταθούν, όμως, μέσα σ’ ένα περιβάλλον ολοένα πιο αφιλόξενο για κατοίκους και επαγγελματίες; Αν δεν προστατευτούν τώρα αυτές οι «μικρές νησίδες» ποιότητας, το πρόσκαιρο κέρδος θα γίνει μακροπρόθεσμα ζημιά για όλους.

Στο Μοναστηράκι η τουριστική φρενίτιδα έσπρωξε τις τιμές στα ύψη και πίεσε την καθημερινότητα πέρα από τα όριά της.

Το 2024 ήταν χρονιά-ρεκόρ για τον ελληνικό τουρισμό μόνο η Αθήνα άγγιξε περίπου 8 εκατ. επισκέπτες, με άνοδο διψήφιου ποσοστού σε σχέση με το 2023. Αυτό το κύμα φέρνει χρήμα, φέρνει όμως και κορεσμό: δρόμους που φρακάρουν, πλατείες που δεν ανασαίνουν, υπηρεσίες που δεν προλαβαίνουν να εξυπηρετήσουν.

Στα στενά γύρω από την πλατεία, η μικροεγκληματικότητα κάνει την εμφάνισή της όπως σε κάθε υπερκορεσμένο τουριστικό κόμβο, τσέπες που αδειάζουν, κινητά που «εξαφανίζονται» στα δευτερόλεπτα της αμέλειας. Ο επισκέπτης το μαθαίνει από τα ταξιδιωτικά «safety tips», ο κάτοικος το ζει.

Την ίδια ώρα, ο χάρτης των βραχυχρόνιων μισθώσεων απλώνεται σαν λεπτό φίλμ πάνω από τη γειτονιά. Τα Airbnbs αυξάνονται και τα μόνιμα σπίτια μειώνονται  αυτό φέρνει ως αποτέλεσμα οι κάτοικοι να αποσυνδέονται από το Μοναστηράκι και κάθε περιοχή που προσπαθεί να προσποιηθεί πως λέγεται πόλη αλλά μετατρέπεται αργά και σταθερά σε χώρους τουριστών. Το «ημιμόνιμο» φίλοι μου έχει και το ανάλογο κόστος σ’ αυτή τη ζωή.

Δεν είναι τυχαίο που η πολιτεία  προσπαθεί να βάλει φρένο στις νέες άδειες για Airbnb στο κέντρο της Αθήνας. Βέβαια, αναρωτιόμαστε μήπως είναι ήδη πολύ αργά;

Δεν είναι μόνο αίσθηση, επαγγελματίες στο Μοναστηράκι περιγράφουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά βίας και κλοπών, ειδικά σε ώρες αιχμής, και μια πλατεία που συχνά μετατρέπεται σε σκηνικό αταξίας, αποκτώντας τριτοκοσμική χροιά.

Κι όμως, αλλού φαίνεται ότι κάτι αλλάζει όταν υπάρχει σχέδιο. Δείτε τον Πειραιά: Ο Πύργος και ό, τι υπάρχει γύρω από αυτόν,  αναπλάθεται με συνεκτική παρέμβαση πεζοδρομήσεις, αναβάθμιση παραλιακού μετώπου, περισσότερο πράσινο και βγήκε κερδισμένο, χωρίς να χάσει την ταυτότητά του. Το αποτέλεσμα δεν είναι «κοσμικό καρτ-ποστάλ», αλλά ένας χώρος που λειτουργεί καλύτερα για κατοίκους και επισκέπτες.

Εδώ κρύβεται και το φιλοσοφικό διακύβευμα. Οι πόλεις δεν σώζονται από «τουρισμό εκ γενετής», αλλά από ζωντανή ποικιλία χρήσεων και ανθρώπων. Η Τζέιν Τζέικομπς έγραψε πριν δεκαετίες για τα «μάτια στον δρόμο»: όταν ο δρόμος ανήκει στους πολλούς -καταστήματα, κατοικίες, πολιτισμός, γειτονιά γίνεται και ασφαλέστερος, πιο ανθρώπινος και  η Σάρον Ζούκιν μας προειδοποιεί πως η «αυθεντικότητα» γίνεται εύκολα προϊόν, αν δεν την υπερασπιστεί η ίδια η κοινότητα.

Περιμένοντας το «Πράσινο»: Τα λεωφορεία που έγραψαν ιστορία απο την Αθήνα μέχρι το Πέραμα

Πλατεία Ομονοίας: Ξέρεις ποιος όρκος του 1862 της χάρισε το όνομά της;