Ο Πύργος της Ακρόπολης: Αν κοιτάξετε τον Ιερό Βράχο σήμερα, η εικόνα των Προπυλαίων είναι απόλυτα καθαρή. Ωστόσο, μέχρι και το 1874, ακριβώς απέναντι από τον ναό της Αθηνάς Νίκης δέσποζε ένας επιβλητικός, τετράγωνος πύργος ύψους 26 μέτρων.
Γνωστός ως «Γουλάς», ο Φράγκικος Πύργος της Ακρόπολης υπήρξε πολυτελές παλάτι, οθωμανική αποθήκη, αλλά και μια σκοτεινή φυλακή όπου βρήκε τραγικό θάνατο ο ήρωας της Επανάστασης, Οδυσσέας Ανδρούτσος. Τελικά, κατεδαφίστηκε με χρηματοδότηση του Ερρίκου Σλήμαν, σε μια αμφιλεγόμενη απόφαση να «καθαρίσει» η Αρχαία Αθήνα από τα μεταγενέστερα μνημεία της.
Μια σπάνια όψη του Πύργου από το εσωτερικό της Ακρόπολης, λίγα μόλις χρόνια πριν την κατεδάφισή του. (Φωτογραφία: William James Stillman, 1869-1870) – Πηγή φωτογραφίας
Ποιος έχτισε τον «Γίγαντα» των 26 μέτρων;
Η ιστορία του πύργου μάς γυρίζει πίσω στα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Σύμφωνα με τον μελετητή Πίτερ Λοκ, είναι πιθανό να κατασκευάστηκε αρχικά από την πανίσχυρη δυναστεία των Ντε Λα Ρος. Ωστόσο, συνδέθηκε άρρηκτα με τη διάσημη οικογένεια των Ατσαγιόλι (από τη Φλωρεντία), οι οποίοι κυβέρνησαν το Δουκάτο των Αθηνών για 73 χρόνια.
Εκείνη την περίοδο, ο Ιερός Βράχος άλλαξε ριζικά μορφή:
-
Τα Προπύλαια έγιναν παλάτι: Η αρχαία είσοδος σφραγίστηκε εντελώς και δημιουργήθηκε ένας νέος, ελικοειδής δρόμος πρόσβασης στο πίσω μέρος.
-
Η αρχιτεκτονική του Πύργου: Ήταν πανομοιότυπος με τους ενετικούς πύργους, χτισμένος με πεντελικό μάρμαρο αλλά και με κομμάτια από τα ίδια τα αρχαία μνημεία της Ακρόπολης.
-
Η θέα: Μέσω μιας εσωτερικής ξύλινης σκάλας, ο διοικητής έφτανε στην κορυφή, έχοντας πανοραμική θέα σε όλο το λεκανοπέδιο της Αττικής.
Από πού πήρε η Αττική το όνομά της; Ο μύθος που δε γνώριζες
Μια αποκλειστική ψηφιακή αναπαράσταση από το Attica Horizon μας ταξιδεύει στην Αθήνα πριν το 1874.Δείτε τον επιβλητικό «Γουλά» των 26 μέτρων δίπλα στα Προπύλαια, εκεί ακριβώς που βρήκε τραγικό θάνατο ο Οδυσσέας Ανδρούτσος.
Από παλάτι… αποθήκη αλατιού και φυλακή
Με την επικράτηση των Οθωμανών και την αποχώρηση των Ατσαγιόλι, το εντυπωσιακό κτίσμα έχασε την αίγλη του. Οι Τούρκοι το μετέτρεψαν σε αποθήκη αλατιού και του έδωσαν το όνομα «Κουλάς» ή «Γουλάς» (από την τουρκική λέξη kule που σημαίνει πύργος).
Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ο Γουλάς μετατράπηκε σε σκοτεινό μπουντρούμι. Εκεί αιχμαλωτίστηκαν 12 επιφανείς Αθηναίοι πολίτες, εκ των οποίων οι εννέα εκτελέστηκαν άγρια κατά την πολιορκία της Ακρόπολης.
Άποψη της Ακρόπολης το 1854. Ο τεράστιος Φράγκικος Πύργος των 26 μέτρων κυριαρχεί δίπλα στα Προπύλαια, πριν την κατεδάφισή του. (Φωτογραφία: James Robertson)
Το τραγικό τέλος του Οδυσσέα Ανδρούτσου
Η πιο μελανή σελίδα στην ιστορία του Πύργου γράφτηκε στις 5 Ιουνίου 1825. Ο σπουδαίος οπλαρχηγός Οδυσσέας Ανδρούτσος δεν φυλακίστηκε εκεί από τους Τούρκους, αλλά από τους ίδιους τους Έλληνες πολιτικούς του αντιπάλους.
Θύμα μιας πλεκτάνης που οργανώθηκε από τον Κωλέττη και τον Μακρυγιάννη, ο Ανδρούτσος συνελήφθη από το άλλοτε πρωτοπαλίκαρό του, τον Γιάννη Γκούρα. Κλείστηκε στο κάτω μέρος του πύργου, βασανίστηκε σκληρά και τελικά δολοφονήθηκε στο κελί του από τους άνδρες του Γκούρα. Για να κρύψουν το έγκλημα, οι εκτελεστές του πέταξαν το άψυχο σώμα του στα βράχια της Ακρόπολης, σκηνοθετώντας δήθεν ατύχημα κατά τη διάρκεια απόπειρας απόδρασης.
Η αμφιλεγόμενη κατεδάφιση από τον Ερρίκο Σλήμαν
Μετά τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους, κυριάρχησε το ρεύμα του νεοκλασικισμού. Η νέα γραμμή επέβαλε την «κάθαρση» του Ιερού Βράχου: οτιδήποτε δεν ανήκε στην Κλασική Αρχαιότητα θεωρήθηκε περιττό και έπρεπε να εξαφανιστεί.
Η παλαιότερη σωζόμενη φωτογραφία της Ακρόπολης (δαγκεροτυπία του 1842). Διακρίνεται ξεκάθαρα στα δεξιά ο Φράγκικος Πύργος. (Φωτογραφία: Joseph-Philibert Girault de Prangey)
Η δαγκεροτυπία (daguerreotype) ήταν η πρώτη εμπορικά επιτυχημένη μορφή φωτογραφίας στον κόσμο, η οποία εφευρέθηκε το 1839 από τον Γάλλο Λουί Νταγκέρ. Σε αντίθεση με τις σύγχρονες φωτογραφίες, η εικόνα αποτυπωνόταν απευθείας πάνω σε μια γυαλιστερή, επάργυρη πλάκα χαλκού.
Το 1874, ο διάσημος Γερμανός αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν (που είχε ανασκάψει την Τροία και τις Μυκήνες) ανέλαβε να χρηματοδοτήσει εξ ολοκλήρου την κατεδάφιση του Φράγκικου Πύργου. Τα Προπύλαια απελευθερώθηκαν και πήραν τη σημερινή τους μορφή, όμως η ενέργεια αυτή επικρίθηκε έντονα τα επόμενα χρόνια από ιστορικούς, καθώς «έσβησε» βίαια ένα σημαντικό κομμάτι της μεσαιωνικής ιστορίας της Αθήνας.
Πόσο καλά γνωρίζετε την Αθήνα; Ξέρετε ποια είναι η πραγματική έκταση και ο πληθυσμός της;
by 