Ποιοι ήταν οι 12 αρχαίοι δήμοι της Αττικής; Μια μοναδική ιστορία!

Οι «δώδεκα αρχαίοι δήμοι» της Αττικής και ο Κέκροπας: μυθολογία και αρχή αυτοδιοίκησης
Η Αττική πριν την εποχή της πόλης των Αθηνών ήταν γεμάτη μικρούς συνοικισμούς, αγροκτήματα και οικισμούς διάσπαρτους. Σύμφωνα με την παράδοση, ο μυθικός βασιλιάς Κέκροπας, βλέποντας την ανάγκη για μεγαλύτερη οργάνωση και υπεράσπιση της γης του, συγκέντρωσε τις δυνάμεις των μικρών αυτών κοινοτήτων και  κατά την αφήγηση τους έδωσε δομή, χωρίζοντας την Αττική σε δωδεκάπολη, δηλαδή δώδεκα δήμους ή επικράτειες.

Οι κοινότητες της Αττικής
Ο Κέκροπας λέγεται ότι επιτέλεσε δύο βασικούς ρόλους:
Πρώτον, ήταν δικαστής στη μονομαχία μεταξύ Αθηνά και Ποσειδώνας για την προστασία της πόλης των Αθηνών επέλεξε το δώρο της Αθηνάς (την ελιά) και έτσι η πόλις έλαβε το όνομά της.
Δεύτερον, έχει καταγραφεί ότι «διαιρώντας» την επικράτεια και δημιουργώντας κοινές φυλές  όπως η Κεκροπίς, η Αυτόχθων, η Ακταία και η Παραλία έθεσε τις βάσεις ενός πρωιμότερου πολιτικού συνόλου.

Στην αφήγηση, η δωδεκάπολη λειτούργησε ως ένα πρότυπο σύστημα συνένωσης των κοινοτήτων κάτω από έναν βασιλέα – συντονιστή, που έδωσε ενιαία αρχή, νόμους και διακυβέρνηση.

Κέκροπας

Πιθανοί δήμοι της «δώδεκαπολης» στην Αττική
Οι αρχαίες πηγές δεν δίνουν ενιαία λίστα για τη δωδεκάπολη του Κέκροπα ωστόσο, οι περισσότερες συμφωνούν σε πόλεις όπως η Κεκροπία, η Ελευσίνα, ο Θορικός και η Βραυρών:

1. Κεκροπία (Αρχαία Αθήνα – σημερινό ιστορικό κέντρο)

2. Ελευσίνα (σημερινή Ελευσίνα)

3. Αφίδναι (σημερινές Αφίδνες)

4. Βραυρών (σημερινή Βραυρώνα – Αρτέμιδα)

5. Θορικός (σημερινό Θορικό Λαυρίου)

6. Τετράπολις (περιοχή που ταυτίζεται με Μελίσσια – Μαρούσι – Βριλήσσια – Χαλάνδρι)

7. Φάληρο (Παλαιό και Νέο Φάληρο)

8. Κηφισιά (σημερινή Κηφισιά)

9. Σφηττός (πιθανώς η σημερινή περιοχή Κορωπίου – Παιανίας)

Δήμοι της φυλής Κεκροπίδος και οι σημερινές τους γειτονιές

1. Άθμονον (ή Αθμονία)
–  Σήμερα: Δήμος Αμαρουσίου
– Σύμφωνα με επιγραφικές πηγές, ο δημότης λεγόταν Αθμονεύς.

2. Αιξωνή
–  Σήμερα: περιοχή Γλυφάδας (βόρεια–ανατολική ζώνη)
–  Η Αιξωνή είναι από τις πιο καλά τεκμηριωμένες ταυτίσεις.

3. Αλαί Αιξωνίδες
–  Σήμερα: παραλιακή Γλυφάδα / Ελληνικό
– Η ονομασία παραπέμπει σε παραθαλάσσιες αλυκές.

4. Δαιδαλίδαι
–  Σήμερα: ευρύτερη περιοχή Παπάγου – Χολαργού (πιθανή ταύτιση)
– Σύμφωνα με τοπογραφικές μελέτες και ενδείξεις από ευρήματα.

5. Επιεικίδαι (ή Επικείδαι)
– Σήμερα: πιθανόν κοντά στη σημερινή Καισαριανή ή Υμηττό
–  Η θέση παραμένει αβέβαιη αλλά τοποθετείται στην ανατολική Αθήνα.

6. Μελίτη
– Σήμερα: Θησείο – Ψυρρή – Κολωνάκι (κέντρο Αθήνας)
– Η Μελίτη είναι από τους πιο γνωστούς αστικούς δήμους της κλασικής Αθήνας.

7. Ξυπέτη
– Σήμερα: περιοχή γύρω από Άνω Ηλιούπολη / Υμηττό
– Τοποθέτηση βάσει ονοματολογίας και γεωγραφικών ενδείξεων.

8. Πίθος (ή Πιτθεύς)
– Σήμερα: άγνωστη ακριβής θέση — πιθανώς Μεσόγεια
–  Σώζονται μόνο οι επιγραφικές μαρτυρίες για τους δημότες.

9. Συπαληττός (ή Συπάληττος)
– Σήμερα: Νέα Ιωνία – Νέο Ηράκλειο (πιθανή ταύτιση)
–  Από τις λιγότερο ξεκάθαρες θέσεις, αλλά εντάσσεται σε αυτή τη ζώνη.

10. Τρινέμεια (ή Τρινεμείς / Εκάλη Τρινέμεια)
– Σήμερα: Εκάλη
– Η ταύτιση θεωρείται ισχυρή λόγω της ονομασίας.

11. Φλύα (ή Φλυείς)
– Σήμερα: Χαλάνδρι
– Από τις πιο σίγουρες ταυτίσεις χάρη στα σωζόμενα ιερά και τις αναφορές αρχαίων συγγραφέων.

Η λεγόμενη «δωδεκάπολη του Κέκροπα» είναι μυθολογικό -παραδοσιακό σχήμα. Οι αρχαίες πηγές μιλούν για δώδεκα πόλεις/δήμους, αλλά δεν διασώζεται πλήρης, σταθερή λίστα. Με άλλα λόγια: Γνωρίζουμε ότι ήταν 12, αλλά δεν γνωρίζουμε σίγουρα ποια ήταν τα 12 ονόματα.

Γιατί υπάρχει ασάφεια; 

1. Οι πηγές είναι αποσπασματικές (Παυσανίας, Στράβων, αποσπάσματα τοπικής παράδοσης).

2. Η παράδοση μπλέκει μύθο και τοπική ιστορία.

3. Το σύστημα των 12 πόλεων δεν ήταν διοικητικό αλλά προ-ιστορικό αφήγημα.

Από πού πήρε η Αττική το όνομά της; Ο μύθος που δε γνώριζες

Ποιοι φαίνονται περισσότερο τεκμηριωμένοι;

Στις περισσότερες μελέτες εμφανίζονται αυτοί οι δήμοι ως μέλη της δωδεκάπολης:

1. Κεκροπία

2. Ελευσίνα

3. Αφίδναι

4. Βραυρών

5. Θορικός

6. Φάληρο

7. Τετράπολις (ομάδα 4 οικισμών)

8. Κηφισιά

9. Σφηττός

10. Κρωπία ή Κροπία (πιθανή)

11. …και το Άθμονον εμφανίζεται σε αρκετές λαογραφικές παραδόσεις ως πιθανό μέλος.

Οι 10 φυλές της αρχαίας Αθήνας

Οι δήμοι της φυλής Κεκροπίδος ήταν μέρος της μεγάλης πόλης-κράτους της αρχαίας Αθήνας. Η Αθήνα, μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη, οργανώθηκε πολιτικά σε 10 φυλές. Κάθε φυλή έδινε εκπροσώπους στη διοίκηση της πόλης και έπαιζε σημαντικό ρόλο στη δημόσια ζωή. Οι φυλές αυτές πήραν τα ονόματά τους από μυθικούς ή ηρωικούς προγόνους και ήταν οι εξής:

1. Ἐρεχθηΐς – από τον ήρωα Ερεχθέα

2. Αἰγηΐς – από τον βασιλιά Αιγέα

3. Πανδιονίς – από τον Πανδίονα

4. Λεοντίς – από τον Λέοντα, γιο του Ορφέα

5. Ἀκαμαντίς – από τον Ακάμαντα, γιο του Θησέα

6. Οἰνηΐς – από τον Οινέα

7. Κεκροπίς – από τον μυθικό βασιλιά Κέκροπα

8. Ἱπποθοντίς – από τον Ιπποθόωντα

9. Αἰαντίς – από τον ήρωα Αίαντα

10. Ἀντιοχίς – από τον Αντίοχο, γιο του Ηρακλή

Γιατί έχει σημασία σήμερα θα μας πείτε…

Η ιδέα των «δώδεκα δήμων» σηματοδοτεί τον τρόπο με τον οποίο η αρχαία Αττική πριν την κλασική Αθήνα είχε ανάγκη από δομή: ενοποίηση, κοινό δίκαιο, υπεράσπιση. Για το site που εστιάζει στην Αττική, είναι μια γέφυρα ανάμεσα στην προϊστορία και τη σύγχρονη  ταυτότητα. Καθώς εξετάζουμε γειτονιές, δρόμους, το πλαίσιο αυτό μας θυμίζει ότι η πόλη είναι αποτέλεσμα μακραίωνης εξέλιξης, όχι άθροισμα τυχαίων οικισμών.
Είναι χρήσιμο για το «Attica Horizon» να προσεγγίσουμε αυτό το θέμα ως ένας συνδυασμός μύθου και τοπικής ιστορίας αλλά και για την ανάδειξη μιας συλλογικής παράδοσης που αναδεικνύει πώς οι πρώτες μορφές πολιτικής οργάνωσης στην Αττική συνδέθηκαν με την οικιστική διάχυση και τους πολιτισμικούς θεσμούς.

Πλατεία Ομονοίας: Ξέρεις ποιος όρκος του 1862 της χάρισε το όνομά της;