Οι Αθηναίοι οπλαρχηγοί – Οι «Αστοί» και οι «Ξωτάρηδες»
Καθώς περπατάμε σήμερα, ανήμερα της 25ης Μαρτίου, στα στενά της Πλάκας και κάτω από τη σκιά της Ακρόπολης, είναι εύκολο να προσπεράσουμε τη νεότερη ιστορία της πόλης. Όταν η φλόγα της Επανάστασης έφτασε στην Αττική, η Αθήνα δεν ήταν παρά μια μικρή επαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κι όμως, η απελευθέρωσή της δεν προέκυψε ως ιστορική σύμπτωση, αλλά ως αποτέλεσμα σκληρών αγώνων από Αθηναίους – ντόπιους οπλαρχηγούς. Οι «Αστοί» και οι «Ξωτάρηδες» της υπαίθρου αποδείχθηκαν οι πραγματικοί πρωταγωνιστές, θυσιάζοντας περιουσίες και ζωές για να δουν τον τόπο τους ελεύθερο.
Πολιορκία της Ακρόπολης
Παναγής Κτενάς: Ο πρώτος αρχηγός των ενόπλων Αθηναίων και Φρούραρχος της Αθήνας
Η σπίθα της εξέγερσης εντός των τειχών άναψε από τον Παναγή Κτενά. Ως ο πρώτος ουσιαστικά αρχηγός των ενόπλων Αθηναίων, ανέλαβε τη μεθοδική οργάνωση του στρατιωτικού σώματος της πόλης. Η ιστορία τον κατέγραψε ως τον άνδρα που ύψωσε τη σημαία της επαναστάσεως, αλλά το τέλος του γράφτηκε με μελάνι τραγικό. Έχασε τη ζωή του από μια μοιραία σύμπτωση την ίδια ακριβώς ημέρα που η οθωμανική φρουρά παρέδιδε την Ακρόπολη στους Έλληνες, επισφραγίζοντας με το αίμα του την τελική νίκη.
Η συμβολή του Κτενά στην απελευθέρωση της πόλης υπήρξε καθοριστική από τους πρώτους κιόλας μήνες της εξέγερσης. Το φθινόπωρο του 1821, ανέλαβε μια παράτολμη επιχείρηση που άλλαξε οριστικά τον ρου της πολιορκίας. Τον Νοέμβριο, ηγήθηκε της αιφνιδιαστικής επίθεσης εναντίον του οχυρού του Σερπετζέ, στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού. Η επικράτηση των Ελλήνων στο συγκεκριμένο σημείο ήταν ζωτικής σημασίας: στέρησε από την οθωμανική φρουρά την πρόσβαση στο μοναδικό πηγάδι της περιοχής, καταδικάζοντας τους πολιορκημένους σε λειψυδρία. Η κίνηση αυτή αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο για την αποδυνάμωση των αμυνομένων και την τελική πτώση του κάστρου.
Τον Ιούνιο του 1822, η πλήρης εξάντληση των Οθωμανών από την πείνα και τη δίψα οδήγησε στη συνθηκολόγηση. Το πρωί της 10ης Ιουνίου, οι Έλληνες εισήλθαν στην Ακρόπολη και η πόλη ζούσε την απόλυτη δικαίωση μετά από αιώνες υποδούλωσης. Ωστόσο, η μοίρα επεφύλασσε ένα σκληρό παιχνίδι. Στην προσπάθεια του ενθουσιασμένου Κτενά να πυροδοτήσει ένα κανόνι για να ρίξει χαιρετιστήριες βολές, μια απροσεξία κατά την επαναγέμιση του θερμού σωλήνα προκάλεσε την ανατίναξη της πυρίτιδας. Η έκρηξη στοίχισε ακαριαία τη ζωή στον πρώτο φρούραρχο της ελεύθερης Αθήνας.
Οι Πρωτομάστορες του Αθηναϊκού Αγώνα
Την ίδια ώρα, η δυναμική της υπαίθρου έβρισκε τον εκφραστή της στο πρόσωπο του Μελέτη Βασιλείου. Ορμώμενος από τη Χασιά, ο ηγέτης των χωρικών κατόρθωσε να ενώσει τους ανθρώπους του μόχθου σε ένα αρραγές στρατιωτικό μέτωπο. Η αιφνιδιαστική του εισβολή στην Αθήνα τον Απρίλιο του 1821 παραμένει ένα από τα πιο τολμηρά στρατηγικά εγχειρήματα στην περιοχή, αναγκάζοντας τους Οθωμανούς σε υποχώρηση προς το κάστρο.
Μετά τις πρώτες αυτές κρίσιμες επιτυχίες, ο Συμεών Ζαχαρίτσας αναδείχθηκε στον ακούραστο πολιορκητή της Ακρόπολης. Η δράση του στο πεδίο της μάχης χαρακτηρίστηκε από επιμονή και συνέπεια, καθώς έδωσε το παρών σε κάθε επιχείρηση για τον έλεγχο του ιερού βράχου. Η ηρωική του πτώση στη συντριπτική Μάχη του Ανάλατου το 1827 τον κατέταξε οριστικά στο πάνθεον των ηρώων της Αττικής.
Το κοιμητήρι των ηρώων του 1821 στου Ψυρρή
Περπατώντας στα βήματα της Ιστορίας
Η Αθήνα του 1821 δεν υπήρξε μόνο η αρχαία κοιτίδα του πολιτισμού, αλλά και μια μήτρα ηρώων που συχνά παραγκωνίζονται από τα μεγάλα ονόματα της Πελοποννήσου και της Ρούμελης. Η επαφή με αυτά τα αθέατα κεφάλαια της τοπικής μας ιστορίας και η συνειδητή επίσκεψη στα ιστορικά τοπόσημα που βρίσκονται διάσπαρτα στις γειτονιές μας, δίνουν πραγματικό νόημα στις σημερινές εορταστικές εκδηλώσεις. Μας υπενθυμίζουν πως η ελευθερία της πόλης μας κερδήθηκε.
Επιμέλεια: Νεκτάριος Ντούζουγλης – Χορμοβίτης
Πηγές:
-
Σύλλογος των Αθηναίων: Μελέτες για την τοπική ιστορία και την έλλειψη εικαστικών τεκμηρίων για τους Αθηναίους οπλαρχηγούς.
-
Διονύσιος Σουρμελής: «Ιστορία των Αθηνών κατά τον υπέρ ελευθερίας αγώνα» (για τις φυσιογνωμικές περιγραφές).
by 