Αιγάλεω: Από πού βγήκε τελικά το όνομα της πόλης που τραγούδησε ο Ζαμπέτας;

Αιγάλεω: Μπορεί μια πόλη να κρατά την Ιερά Οδό στην καρδιά της και να τρέχει προς το μέλλον;

Ξυπνάω με τον ήχο από τα πρώτα λεωφορεία στη Θηβών, κάνω τον καφέ μου κοιτάζοντας προς το Ποικίλο και, πριν πιάσω δουλειά, περνάω από την Πλατεία Εσταυρωμένου, εκεί όπου η αρχαία Ιερά Οδός διακρίνεται σήμερα σαν αχνό αποτύπωμα μέσα στην πόλη, δίπλα στο μετρό που κατεβάζει φοιτητές, εργαζόμενους, ανθρώπους που κοντοστέκονται να ρίξουν μια ματιά στην ιστορία πριν συνεχίσουν τη διαδρομή τους. Η Αθήνα εδώ δεν είναι θεωρία∙αλλά στρώσεις ζωής, και το Αιγάλεω είναι η καθημερινή μου απόδειξη.

Αν ακολουθήσεις τη νοητή γραμμή της Ιεράς Οδού δυτικά, περνάς από το Δαφνί, όπου το βυζαντινό μοναστήρι (μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO από το 1990) θυμίζει πως ο δρόμος των Μυστηρίων δεν ήταν μόνο πομπή, ήταν και πολιτισμός, τέχνη, συνέχεια. Η Μονή Δαφνίου στέκει στις παρυφές του Όρους Αιγάλεω κι αν σηκώσεις το βλέμμα προς το βουνό, θυμάσαι εκείνον τον παλιό μύθο της πόλης, όταν ο Ξέρξης, λένε οι πηγές, παρακολούθησε από τις πλαγιές του την έκβαση της ναυμαχίας της Σαλαμίνας, απέναντι από το νησί.

Οδός Αριστείδου: Τι συμβαίνει με τις στοές που ξεθωριάζουν αλλά δεν σβήνουν;

Από πού βγήκε το όνομα «Αιγάλεω»; Η πόλη πήρε το όνομά της από το Όρος Αιγάλεω, γνωστό ήδη στην αρχαιότητα όπου εκεί, κατά τον Ηρόδοτο, ο Ξέρξης παρακολούθησε τη ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π.Χ.). Η ονομασία του βουνού θεωρείται αρχαίας προέλευσης και αποδίδεται σε σύνθεση «αίγες» = κύματα, και «λάας» = πέτρα, λίθος βράχος. Έγινε επίσημη ονομασία για τον σύγχρονο δήμο και καθιερώθηκε πολύ αργότερα, όταν η περιοχή οργανώθηκε διοικητικά τον 20ό αιώνα.

Κάντε μια βόλτα στο βραδινό Αιγάλεω:

Το Αιγάλεω ως οικιστική κοινότητα ακμάζει πραγματικά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή: πρόσφυγες φτάνουν, στήνουν σπίτια, φέρνουν γλώσσες και ήχους, κι έτσι το 1934 οι γύρω οικισμοί γίνονται «Νέες Κυδωνίες», για να αποκτήσει ο τόπος καθεστώς Δήμου το 1941. Αυτή η μνήμη της προσφυγιάς είναι ακόμα στα τραγούδια των παλιών, στις ιστορίες των γιαγιάδων στα μπαλκόνια και στο πώς αγαπήθηκε το λαϊκό δεν είναι τυχαίο ότι εδώ τιμάμε με προτομή τον Ζαμπέτα, στην πλατεία Δαβάκη.

Η πιο σκοτεινή σελίδα γράφτηκε τον Σεπτέμβριο του 1944: το «Μπλόκο του Αιγάλεω» άφησε πίσω του δεκάδες νεκρούς και καμένες αυλές, μια πληγή που οι παλιές γειτονιές δεν ξεχνούν κι ας ξαναχτίστηκαν. Οι εκτιμήσεις για τα θύματα κυμαίνονται, με τον Δήμο να μιλά για αριθμούς που αγγίζουν τους 100, ενώ ιστορικές αναδρομές και μαρτυρίες διασώζουν την κλίμακα και την αγριότητα της επιχείρησης.

Τμήμα της αρχαίας Ιεράς Οδού, Σταθμός Μετρό Αιγάλεω – Πηγή φωτογρφίας

Στο κέντρο της πόλης, εκεί που σήμερα κάνουμε τζόκινγκ και ποδήλατο, κάποτε δούλευε σκληρά ένα εργοστάσιο πυρίτιδας, το παλιό Πυριτιδοποιείο που έδωσε και το παρατσούκλι «Μπαρουτάδικο» στο άλσος μας. Από το 1874 ως τα μέσα της δεκαετίας του ’60 η βαριά βιομηχανική ιστορία έπαιζε τον πρώτο ρόλο, για να μεταμορφωθεί αργότερα σε πνεύμονα πρασίνου 134 στρεμμάτων και σε στέκι πολιτισμού.

Η γεωγραφία στο Αιγάλεω «γράφεται» από μεγάλους άξονες: Κηφισός, Λεωφόρος Αθηνών, Θηβών, Πέτρου Ράλλη, Ιερά Οδός. Ο ποταμός σήμερα είναι καλυμμένος χωρίζει και ενώνει, ενώ οι αρτηρίες αυτές τροφοδοτούν τη γειτονιά με ζωή, εμπορική κίνηση και μεροκάματο. Κι όταν άνοιξε η γραμμή 3 του μετρό προς τα δυτικά, με σταθμούς Κεραμεικό, Ελαιώνα και, φυσικά, «Αιγάλεω», η πόλη άκουσε για πρώτη φορά τον υπόγειο συρμό να σταματά στην καρδιά της, δίπλα στην Πλατεία Εσταυρωμένου∙ αργότερα ήρθε και η «Αγία Μαρίνα» λίγο πιο πέρα, ολοκληρώνοντας το παζλ της καθημερινής μετακίνησης.

Σήμερα ο μόνιμος πληθυσμός του Δήμου ανέρχεται σε 65.831 κατοίκους σύμφωνα με την Απογραφή 2021 της ΕΛΣΤΑΤ, αριθμός που αποτυπώνει μια πόλη συμπαγή, με πυκνή ζωή στις γειτονιές και στα μαγαζιά, με σχολεία που γεμίζουν το πρωί και πλατείες που αδειάζουν αργά το βράδυ. Η έκταση των 6,45 τετρ. χλμ. ίσως ακούγεται μικρή, αλλά εδώ κάθε τετράγωνο έχει χαρακτήρα από τα στενά πίσω από την Ιερά Οδό μέχρι τα παλιότερα σπίτια κοντά στο άλσος.
Η φοιτητική παρουσία είναι μέρος της νέας ταυτότητας: το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής έχει την «Πανεπιστημιούπολη Άλσους Αιγάλεω» μέσα στα διοικητικά όρια του Δήμου∙ κάθε πρωί στις στάσεις ακούς συζητήσεις για εργασίες και εργαστήρια, κι αυτό δίνει ρυθμό, φρεσκάδα, ανάγκες για καλύτερες μετακινήσεις και δημόσιους χώρους.

Πηγή φωτογραφίας

Και μετά είναι ο πολιτισμός της γειτονιάς: το καλοκαίρι φέρνει τις «Βραδιές στην Πόλη», οι σκηνές στήνονται, οι παρέες έρχονται με νερά και καπέλα, το θέατρο γεμίζει, ενώ φέτος ξαναζωντάνεψε και ο θερινός κινηματογράφος «ΤΙΤΑΝ», δίνοντας ξανά ραντεβού με την παλιά συνήθεια της οθόνης κάτω από τα δέντρα. Αυτές οι μικρές επανεκκινήσεις είναι που κρατούν το νήμα της πόλης ζωντανό.
Το Αιγάλεω είναι και μπάλα στο «Σταύρος Μαυροθαλασσίτης» έχουν ακουστεί ιαχές, ήττες, άνοδοι και πτώσεις που γράφουν ιστορίες στα καφενεία όσο και στα αρχεία των πρωταθλημάτων. Ακόμα κι αν δεν πας γήπεδο, περνάς απ’ έξω και καταλαβαίνεις ότι αυτός ο τόπος κουβαλάει την έννοια της ομάδας με τρόπο σχεδόν οικογενειακό.

Αν κάτι δίνει νόημα σε όλη αυτή τη διαδρομή «από την αρχαία Αθήνα στη σύγχρονη πόλη», είναι πως εδώ οι στρώσεις δεν σβήνουν η μια την άλλη το κομμάτι της Ιεράς Οδού στην Πλατεία Εσταυρωμένου δεν είναι γυάλινη προθήκη αποκομμένη από τη ζωή μας, είναι μάθημα δίπλα σε στάση μετρό το άλσος που κάποτε μύριζε μπαρούτι σήμερα μυρίζει πεύκο και ποπ κορν και το βουνό που όριζε τα σύνορα της αρχαίας πόλης μάς θυμίζει ότι κάθε όριο μπορεί να γίνει πέρασμα. Κάθε πρωί που κατεβαίνω την Ιερά Οδό, με το βλέμμα προς το Ποικίλο, σκέφτομαι ότι μια πόλη μεγαλώνει όταν ακούει τις ιστορίες της και το Αιγάλεω έχει πολλές ακόμα να πει.

Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;