Πώς θα σου φαινόταν αν σου έλεγα ότι το Χαλάνδρι που ξέρεις από πλατείες και καφέδες κρύβει από κάτω μια βυζαντινή χαράδρα που του ‘δωσε όνομα και χαρακτήρα, ότι πριν τα φανάρια και τα νεονάκια υπήρχε μια Φλύα που μιλούσε με νερά και μάρμαρα, κι αν έχεις δύο λεπτά να περπατήσουμε μαζί τη ρεματιά και τους μικρούς ναΐσκους θα δεις πως το τοπωνύμιο δεν είναι ταμπέλα αλλά ρίζα που κρατάει ακόμη την πόλη όρθια;
Φορτώνω το σακίδιο και κατηφορίζω από τη Δουκίσσης Πλακεντίας προς την κεντρική πλατεία, πιάνω δεξιά για τη Ρεματιά που πάντα μυρίζει βρεγμένο φύλλο και καλοκαίρι, κι όσο περπατάω σκέφτομαι ότι σ’ αυτή τη γειτονιά τα ονόματα δεν είναι ταμπέλες αλλά ίζημα χρόνου, γιατί πριν γραφτεί «Χαλάνδρι» πάνω στις στάσεις και τα δημοτολόγια εδώ ήταν η αρχαία Φλύα, μια λέξη που οι παλιοί λεξικογράφοι την έδεναν με την εύφορη γη και την πολυκαρπία, κι οι δημοτικές πηγές το θυμίζουν ξανά και ξανά σαν καταγωγή που δεν αλλάζει έδαφος ό,τι κι αν αλλάζουν οι αιώνες.
Αν ρωτήσεις πώς βαφτίστηκε το «Χαλάνδρι» θα σου πουν πως η ετυμολογία δεν έχει κλειδώσει σε μία και μόνη εκδοχή, οι ιστορίες ταξιδεύουν όπως τα νερά στη ρεματιά, άλλοι μιλάνε για το Χιλιάνδριον που έγινε Χαλάνδριον και μετά Χαλάνδρι επειδή ο οικισμός λένε φιλοξενούσε «χιλίους άνδρες» κάποτε, άλλοι για οθωμανό μεγαλογαιοκτήμονα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας που άφησε το όνομά του γύρω από τη ρεματιά, κι υπάρχει και η γραμμή που αγαπώ να ψάχνω όταν περνάω κάτω από τις μουριές της Ρεματιάς, πως το τοπωνύμιο κολλάει πάνω στη βυζαντινή λέξη χαράδρι (τη ρεματιά, τη χαράδρα) που ταιριάζει γάντι στον τόπο και στη φυσιογνωμία του, κι έτσι η ρίζα να είναι το νερό που σκάβει μνήμη.
Κι επειδή το «είμαι ντόπιος» δεν το γράφεις, το περπατάς, πάρε μια στροφή από την Αγίας Άννας και θα πέσεις πάνω σε μικρούς ναΐσκους που κρατούν στρώσεις από αιώνες σαν παλιό σοβά, η Ζωοδόχος Πηγή στο Κάτω Χαλάνδρι κρύβει στην είσοδο εντοιχισμένα επιτύμβια του 4ου αιώνα π.Χ. που τα σκεπάζανε ασβεστώματα γενιά με γενιά και τώρα τα βλέπεις σαν σημειώσεις στο περιθώριο ενός τετραδίου, ενώ πιο παλιά, στην περιοχή της Φλύας, ένα ρωμαϊκό ταφικό μνημείο έγινε εκκλησιά της Παναγίας Μαρμαριωτίσσας, κι αυτό το πάντρεμα αρχαίου, ρωμαϊκού και βυζαντινού είναι που κάνει το Χαλάνδρι να μοιάζει με βιβλίο που ανοίγει πάντα στη σωστή σελίδα.
Ρεματιά Χαλανδρίου – Πηγή φωτογραφίας
Στους χάρτες θα το βρεις να «ανατέλλει» επίσημα τον 18ο αιώνα, μα πριν απ’ αυτό έχουν ήδη περάσει οδοιπόροι που το σημειώνουν στα ημερολόγιά τους, κι όσο για τα σήμερα τα μάτια βλέπουν πολυκατοικίες και καφέδες αλλά τα πόδια ακόμα ακολουθούν τα ίδια φυσικά μονοπάτια, γιατί η Ρεματιά δεν είναι απλώς πράσινο σε φυλλάδιο δήμου, είναι χαράδρα με ιστορία που έδωσε και πιθανή ρίζα στο όνομα, και θέατρο καλοκαιριού που κάνει τις νύχτες να ακούγονται μακρύτερα από την Πεντέλη.Κι αν χρειάζεσαι μια τελευταία κλωστή για να ράψεις την ταυτότητα, θυμήσου πως η Φλύα έδωσε στον κόσμο ονόματα που δεν τα χωράει μια πινακίδα οδού, ο Ευριπίδης λογαριάζεται από τη δημοτική παράδοση και τις πηγές ως άνθρωπος του δήμου της Φλύας, πράγμα που εξηγεί γιατί σε γιορτές κι επίσημα η πόλη θυμάται και το δεύτερο της όνομα, «Δήμος Φλυέων», και το πρόσωπο του τραγικού σαν σφραγίδα, γιατί εδώ οι λέξεις δεν είναι για τουριστικά μπρελόκ αλλά για ρίζες.
Κι έτσι όταν λέω στους φίλους «πάμε Χαλάνδρι» δεν εννοώ μόνο τραπεζάκια έξω και δρόμους που μυρίζουν γιασεμί, εννοώ το στρώμα της αρχαίας Φλύας, τη βυζαντινή χαράδρα που έγινε όνομα και σημάδι, τις εκκλησιές που κρατούν κομμάτια μαρμάρου από παλιούς καιρούς, τα νερά που κατεβαίνουν από τη ρεματιά και μιλάνε σιγανά, κι αυτό είναι το καλό με τις γειτονιές που έχουν ρίζα, δεν χρειάζεται να τις υπερασπιστείς με μεγάλα λόγια, αρκεί να περπατήσεις δύο τετράγωνα και να ακούσεις τι λένε τα πεζούλια τους.
Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;
by 