Διασχίζω την Πατησίων ένα Σάββατο μεσημέρι κι από τα μπαλκόνια πέφτουν φωνές, μυρωδιές από κατσαρόλες, ένας Καζαντζίδης σε τρανζίστορ από τον πέμπτο, παιδιά που τσακώνονται για ένα ποδήλατο στον ακάλυπτο. Σταματάω για ένα δευτερόλεπτο και κάνω την ηλίθια αριθμητική που κάνω συχνά τελευταία: εδώ μέσα, σ’ αυτό το οικοδομικό τετράγωνο στο μέγεθος της Κυψέλης, ζουν χονδρικά 1.200 με 1.500 άνθρωποι. Σε δέκα πολυκατοικίες, με πέντε ορόφους η καθεμιά, με τέσσερα διαμερίσματα ανά όροφο.
Ξέρετε ότι μέσα σ’ αυτό το ένα οικοδομικό τετράγωνο χωράει ένας ολόκληρος δήμος της Αττικής;
1.131 κάτοικοι. Όσο μια μεγάλη γειτονιά της Κυψέλης
Σύμφωνα με την επίσημη απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ του 2021, ο μικρότερος δήμος της Περιφέρειας Αττικής έχει 1.131 μόνιμους κατοίκους. Λιγότερους κι από τους θαμώνες της πλατείας Εξαρχείων ένα ζεστό Σαββατόβραδο.
Λέγεται Δήμος Αγκιστρίου. Και βρίσκεται 50 λεπτά από τον Πειραιά.
Το όμορφο Αγκίστρι
Πού ακριβώς είναι αυτό το νησί που λέγεται «Αγκίστρι»;
Στρίψτε λίγο το βλέμμα σας στον Αργοσαρωνικό. Δίπλα στην Αίγινα, κρυμμένο πίσω από τη μεγάλη αδερφή του, υπάρχει ένα πευκόφυτο νησάκι 12 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Τόσα μόνο. Όσο περίπου ο Δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού σε έκταση, αλλά με 18 φορές λιγότερους κατοίκους.
Δύο λιμάνια έχει το Αγκίστρι: τη Σκάλα, όπου δένουν τα φέρι από τον Πειραιά, και το Μεγαλοχώρι (ή Μύλος), όπου δένουν τα ιπτάμενα δελφίνια. Ανάμεσά τους, 1,5 χιλιόμετρο παραλιακός πεζόδρομος, ένα δρομάκι που το διασχίζεις με ποδήλατο και κανείς δε σε κορνάρει. Τρεις οικισμοί συνολικά: Σκάλα, Μεγαλοχώρι, Λιμενάρια το τελευταίο, ένα μικρό χωριό κρυμμένο στα πεύκα, με σπίτια που τα μετράς στα δάχτυλα.
Και πάνω από όλα, ένας καταπράσινος ορίζοντας από χαλέπιο πεύκο, που το καλοκαίρι μυρίζει τόσο έντονα ρετσίνι ώστε νομίζεις ότι κάποιος το έχει στάξει μέσα στον αέρα.
Αρβανίτικες φούστες, η ιστορία ενός μικρού τόπου
Το Αγκίστρι κατοικείται από την αρχαιότητα. Στα παράλιά του, ανάμεσα στο Μεγαλοχώρι και τη Δραγονέρα, σώζονται ίχνη αρχαίας λατόμευσης ασβεστόλιθου που χρησιμοποιήθηκε στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου και στο ιερό του Απόλλωνα Μαλεάτα. Δηλαδή, οι πέτρες που στάθηκαν 2.500 χρόνια στο σπουδαιότερο θεραπευτικό κέντρο της αρχαιότητας ταξίδεψαν από αυτό εδώ το νησάκι που σήμερα στο χάρτη μοιάζει σαν λεκές καφέ.
Στα οθωμανικά χρόνια, και συγκεκριμένα τον 14ο αιώνα, το νησί κατοικήθηκε από Αρβανίτες. Οι κάτοικοι μέχρι και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια μιλούσαν αρβανίτικα, φορούσαν φούστες με συρίτια και κίτρινα μαντήλια στο κεφάλι. Κάποιες γιαγιάδες στο Μεγαλοχώρι ακόμη θυμούνται φράσεις από τα παιδικά τους χρόνια μια γλώσσα που σιγά σιγά ξεθωριάζει, όπως το χρώμα από μια παλιά φωτογραφία πάνω στο τραπεζομάντηλο.
Ποιοι ήταν οι 12 αρχαίοι δήμοι της Αττικής; Μια μοναδική ιστορία!
Πώς ζει ένας δήμος με 1.131 ανθρώπους
Αυτό είναι το ωραίο. Το Αγκίστρι δεν είναι μια κοινότητα, είναι κανονικός δήμος. Με δήμαρχο, με δημοτικό συμβούλιο, με αντιδημάρχους τρεις έμμισθους και έναν άμισθο, όπως ορίζει ο νόμος για τους μικρούς δήμους. Έχει το δικό του δημαρχείο στο Μεγαλοχώρι, δικό του σχολείο, δικό του ΚΕΠ, δικό του προϋπολογισμό.
Το χειμώνα η Σκάλα αδειάζει. Το πλοίο φτάνει σχεδόν άδειο. Πέντε ταβέρνες ανοιχτές, ένα μπακάλικο, το φαρμακείο που λειτουργεί τρεις φορές την εβδομάδα. Τα παιδιά παίζουν στην πλατεία ξέροντας ονόματα όλων των άλλων παιδιών. Δεν υπάρχει «άγνωστος» στο νησί τον Φεβρουάριο. Αν κάποιος δεν είναι ντόπιος, είναι «ο φίλος του τάδε».
Το καλοκαίρι, η εικόνα ανατρέπεται. Στους 1.131 μόνιμους κατοίκους προστίθενται 15.000 με 20.000 επισκέπτες στο peak του Αυγούστου. Το νησί φουσκώνει σαν ζυμάρι. Και μετά, τον Σεπτέμβριο, ξεφουσκώνει πάλι.
Τα 5 σπήλαια στην Αττική που κρύβουν ιστορία, μυστήριο και σπάνια ομορφιά
Οι «μικροί αδελφοί»: οι 5 πιο μικροί δήμοι της Αττικής
Για να βάλουμε το Αγκίστρι σε πλαίσιο, ορίστε οι πέντε μικρότεροι δήμοι της Αττικής σύμφωνα με την απογραφή 2021:
1. Δήμος Αγκιστρίου — 1.131 κάτοικοι
2. Δήμος Ύδρας — 2.070 κάτοικοι
3. Δήμος Κυθήρων — 3.644 κάτοικοι (μαζί με τα Αντικύθηρα που έχουν 39!)
4. Δήμος Σπετσών — περίπου 4.000 κάτοικοι
5. Δήμος Τροιζηνίας – Μεθάνων — γύρω στους 7.000
Όλοι κομμάτι της Περιφερειακής Ενότητας Νήσων Αττικής αυτής της παράξενης διοικητικής αρχιτεκτονικής που βάζει κάτω από την ίδια ομπρέλα τα Εξάρχεια και τα Αντικύθηρα, την Καλλιθέα και την Ύδρα.
Σκεφτείτε το για ένα δευτερόλεπτο: ο δήμος Αθηναίων έχει 637.798 κατοίκους. Δηλαδή 564 φορές τον δήμο Αγκιστρίου.
Τι σημαίνει «δήμος» τελικά;
Κάθομαι στο μπαλκόνι ενός φίλου στην Καλλιδρομίου μια Παρασκευή απόγευμα. Από κάτω περνάνε φωνές, διαδηλωτές που γυρίζουν από κάποια πορεία, τουρίστες χαμένοι, ποδηλάτες, ένα γατί που πέρασε νωρίτερα από τον ίδιο δρόμο. Εδώ, σε μία ώρα, περνάνε περισσότεροι άνθρωποι απ’ όσοι ζουν συνολικά στο Αγκίστρι.
Κι όμως, και τα δύο μέρη ονομάζονται «δήμος». Και τα δύο μέρη στέλνουν εκπροσώπους στην Περιφέρεια. Και τα δύο μέρη έχουν δημαρχιακές εκλογές, φοροεισπρακτικές υπηρεσίες, σχολικές επιτροπές, πολιτιστικούς συλλόγους που μαζεύουν χρήματα για το πανηγύρι.
Το «δήμος» στην ελληνική γλώσσα δεν είναι ένα νούμερο. Είναι ένα κοινό με την αρχαία έννοια, όπως τα χρησιμοποιούσε ο Κλεισθένης στη μεταρρύθμισή του το 508 π.Χ. Μια ομάδα ανθρώπων που μοιράζονται έναν τόπο, ένα όνομα και κάποια ευθύνη ο ένας για τον άλλον.
Στο Αγκίστρι αυτό φαίνεται. Στη Αθήνα, ομολογώ, έχει χαθεί στις πολυκατοικίες.
Πώς πάτε
Από τον Πειραιά (Πύλη Ε8), καθημερινά αναχωρούν φέρι μποτ και ιπτάμενα δελφίνια. Το φέρι κάνει 70-80 λεπτά, το δελφίνι 50. Εισιτήριο γύρω στα 15 ευρώ για το δελφίνι, λιγότερο για το φέρι. Δεν χρειάζεστε αυτοκίνητο ένα ποδήλατο νοικιάζεται με 5-6 ευρώ τη μέρα, ένα σκούτερ με 12-16. Το νησί διασχίζεται σε 40 λεπτά με τα πόδια από άκρη σε άκρη.
Αν θέλετε να νιώσετε πραγματικά τι σημαίνει «ο πιο μικρός δήμος της Αττικής», πηγαίνετε Φεβρουάριο ή Νοέμβριο. Όχι Αύγουστο, που το νησί γίνεται διαφορετικός τόπος. Πηγαίνετε χειμώνα. Πιείτε καφέ σε μια ταβέρνα όπου ο ιδιοκτήτης θα σας ρωτήσει με γνήσιο ενδιαφέρον «από πού είστε και τι ψάχνετε εδώ;». Και απαντήστε του ειλικρινά.
Είσαι από ένα οικοδομικό τετράγωνο της Κυψέλης. Και ψάχνεις να καταλάβεις τι σημαίνει να ξέρεις όλους τους γείτονές σου με το όνομά τους.
Συντάκτρια: Αγγέλικα Αγόρα – Owner of Attica Horizon
by 