Συμπληρώνονται σήμερα, 18 Μαρτίου 2026, ακριβώς 100 χρόνια από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας που έθεσε ως σκοπό την καλλιέργεια των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών. Η Ακαδημία Αθηνών, ένας ζωντανός οργανισμός που γεφυρώνει την αρχαία αίγλη της Ακαδημίας του Πλάτωνος με τις ανάγκες της σύγχρονης επιστημονικής κοινότητας. Η επιβίωση των συμβόλων της Αθηνάς και του Προμηθέα στον διάκοσμό της υπενθυμίζει ότι η γνώση και η πρόνοια (Αθηνά) σε συνδυασμό με την τόλμη της επινόησης (Προμηθέας) αποτελούν τα θεμέλια του δυτικού πολιτισμού. Σε μια εποχή που η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η σοφία σπανίζει, ο ρόλος του ιδρύματος ως θεματοφύλακα των αξιών παραμένει πιο επίκαιρος από ποτέ. Ιδρυμένη το 1926 με πρωτοβουλία του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Δημητρίου Αιγινήτη, η Ακαδημία στεγάζεται στο εμβληματικό νεοκλασικό μέγαρο της «Σιναίας Ακαδημίας», αποτελώντας το επιστέγασμα προσπαθειών που διήρκεσαν έναν αιώνα από την Ελληνική Επανάσταση.
Η επιλογή των θεμάτων ήταν στρατηγική. Στον εξωτερικό γλυπτικό διάκοσμο πρωταγωνιστεί η μορφή της Αθηνάς, «επειδή αντιπροσωπεύει τη “σοφία”, τις επιστήμες και πολλές άλλες δημιουργικές δραστηριότητες χρήσιμες στον άνθρωπο και επιπροσθέτως επειδή είναι προστάτιδα θεότητα της πόλης, όπου έχει την έδρα του το ανώτατο αυτόν πνευματικό ίδρυμα. Μαζί της, για τη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής, μόχθησε ο Προμηθεύς».
Οι κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής
Η ίδρυση της Ακαδημίας δεν αποτελούσε μια απλή διοικητική πράξη, αλλά μια βαθιά εθνική δέσμευση που συνέδεε την ανεξαρτησία με την παιδεία. Ήδη από το 1919, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο αποκλεισμού της Ελλάδας από τη Διεθνή Ένωση Ακαδημιών, έστειλε από το Παρίσι το ιστορικό τηλεγράφημα που καλούσε σε ταχεία οργάνωση του ιδρύματος. Το 1926, το ίδρυμα διαιρέθηκε στις τρεις βασικές του Τάξεις, καλύπτοντας τις Θετικές Επιστήμες, τα Γράμματα και τις Καλές Τέχνες, καθώς και τις Ηθικές και Πολιτικές Επιστήμες. Μεταξύ των πρώτων ακαδημαϊκών που διορίστηκαν και στελέχωσαν το ίδρυμα περιλαμβάνονταν κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Γεώργιος Δροσίνης, ο Γεώργιος Ιακωβίδης και ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος.
Η πρώτη δεκαετία της ζωής τής Ακαδημίας ήταν εξαιρετικά γόνιμη σε ιδέες και πρωτοβουλίες και σε πραγματοποιήσεις στόχων, σχολιάζει η Ελένη Μπελιά, η οποία διετέλεσε διευθύντρια του Κέντρου Μελέτης Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, στο πυκνό ιστορικό μελέτημά της «Η Ακαδημία Αθηνών κατά την πρώτη δεκαετία της ζωής της» (στον τόμο Ελευθέριος Βενιζέλος και πολιτιστική πολιτική, εκδ. Μουσείο Μπενάκη-Εθνικό Ιδρυμα «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», 2012).
Το Μέγαρο της «Σιναίας Ακαδημίας»
Το κτίριο της Ακαδημίας θεωρείται ένα από τα ωραιότερα νεοκλασικά δημιουργήματα παγκοσμίως, αποτελώντας καρπό της γενναιόδωρης δωρεάς του εθνικού ευεργέτη Σίμωνος Σίνα. Η αρχιτεκτονική του σύλληψη ανήκει στον Δανό Θεόφιλο Χάνσεν, ενώ η εκτέλεση του έργου πραγματοποιήθηκε από τον Ερνέστο Τσίλλερ. Στον εξωτερικό διάκοσμο δεσπόζουν οι επιβλητικοί ανδριάντες του Σωκράτη και του Πλάτωνα, ενώ τα κολοσσιαία αγάλματα της Αθηνάς και του Απόλλωνα πλαισιώνουν το μέγαρο. Στο εσωτερικό, η μεγάλη αίθουσα συνεδριάσεων εντυπωσιάζει με τον ζωγραφικό της διάκοσμο, ο οποίος αποτελείται από οκτώ συνθέσεις του Christian Griepenkerl με θέμα τον πολυδιάστατο μύθο του Προμηθέα.
Εθνική και κοινωνική προσφορά
Κατά τη διάρκεια του αιώνα που πέρασε, η Ακαδημία δεν περιορίστηκε μόνο στην επιστημονική έρευνα, αλλά στάθηκε παρούσα σε κρίσιμες εθνικές στιγμές. Το 1943, εν μέσω Κατοχής, αγωνίστηκε σθεναρά για την πνευματική αυτοτέλεια της χώρας και την Αντίσταση. Παράλληλα, επέδειξε ισχυρή δέσμευση στα ανθρώπινα δικαιώματα, καταγγέλλοντας τους διωγμούς των Εβραίων κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και υποστηρίζοντας το δικαίωμα της Κύπρου για αυτοδιάθεση. Μέσω των πολυάριθμων κληροδοτημάτων που διαχειρίζεται, συνεχίζει μέχρι σήμερα να ενισχύει νέους επιστήμονες, να χρηματοδοτεί εκδόσεις και να υποστηρίζει το έργο σημαντικών ερευνητικών κέντρων.
Με τη συμπλήρωση 100 ετών, η Ακαδημία Αθηνών επιβεβαιώνει την αποστολή της ως το ανώτατο πνευματικό επιστέγασμα του ελληνικού κράτους. Το συμπέρασμα είναι ότι το ίδρυμα κατάφερε να εξελιχθεί από ένα όραμα του 19ου αιώνα σε έναν σύγχρονο ερευνητικό πυλώνα, αποδεικνύοντας ότι η επένδυση στο πνεύμα και τις τέχνες είναι η μόνη σταθερή εθνική περιουσία που παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο.
Η Ακαδημία Αθηνών βρίσκεται στην οδό Πανεπιστημίου 28, στην Αθήνα.
Πηγές: Ακαδημία Αθηνών (Επίσημη Ιστοσελίδα), Εφημερίδα “Το Βήμα”, Αρχείο Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας.
Επιμέλεια & σχόλιο: Νεκτάριος Ντούζουγλης – Χορμοβίτης
by 