Όλοι έχουμε βγει κάποτε πιο «φωτισμένοι» απ’ όσο μπήκαμε σε ένα ταξί. Μπορεί να ήταν το ραδιόφωνο που έπαιζε ένα ξεχασμένο λαϊκό, μπορεί να ήταν ο ταρίφας που μας έκανε ψυχανάλυση άθελά του, μπορεί απλώς να ήταν ο τρόπος που ο δρόμος μας έδειξε κάτι για τον εαυτό μας. Γιατί, κακά τα ψέματα, το ταξί είναι κι ένας φίλος μιας χρήσης μέσα στη μέρα σου, ένας χώρος εξομολόγησης με τιμή ανά χιλιόμετρο και οδηγό που ξέρει από ζωή περισσότερα απ’ όσα νομίζεις. Και καθώς σήμερα του λες “βάλε το pin στο app”, εκείνος θυμάται τις μανιβέλες, τα μασπιέ και τα πρώτα ταξίμετρα που ήταν καρφωμένα πάνω από τον τροχό. Θυμάται την εποχή που για να πιάσεις κούρσα έπρεπε να περιμένεις στη Χαυτεία, όχι να σε πετύχει αλγόριθμος. Κάπως έτσι ξετυλίγεται και η ιστορία του αθηναϊκού ταξί.
Από τον Μαλτέζο χαμάλη στη διαπασών με μανιβέλα
Η Αθήνα δεν είχε πάντα δρόμους, κι όταν απέκτησε, δεν έμοιαζαν καθόλου με τους σημερινούς, αλλά ήταν σοκάκια γεμάτα λάσπη τον χειμώνα και σκόνη που αναστέναζε κάθε καλοκαίρι. Οι άνθρωποι τότε δεν μετακινούνταν εύκολα, ούτε άνετα. Οι πιο ευκατάστατοι κατέφυγαν σε μια δυτική πρακτική, δηλαδή αγόρασαν μικρές φορητές άμαξες που τις μετέφεραν άνθρωποι στους ώμους.
Όμως οι Έλληνες δεν δέχονταν εύκολα να μεταφέρουν άλλους ανθρώπους, καθώς το θεωρούσαν το έργο αυτό ταπεινωτικό. Έτσι, τη δουλειά ανέλαβαν μερικοί Μαλτέζοι που είχαν φτάσει στην πόλη. Έγιναν τόσο γνώριμοι, που η φράση «Φώναξε έναν Μαλτέζο» είχε αρχίσει να ακούγεται όπως σήμερα λέμε «Φώναξε ένα ταξί».
Το 1902, ο Δημήτρης Πρίντεζης έφερε στην Αθήνα το πρώτο επίσημο ταξί με ταξίμετρο, δίνοντας σάρκα και οστά σε μια νέα πραγματικότητα. Τα πρώτα εκείνα ταξί ήταν ιδιαίτερα για την εποχή: ακτινωτές ρόδες, στρογγυλά φανάρια, σκαλοπάτια για να ανεβαίνει ο πελάτης με χάρη και, φυσικά, η γνωστή χειροκίνητη μανιβέλα, που πολλές φορές έκανε τον οδηγό να ιδρώνει προτού ακόμη ξεκινήσει η διαδρομή.
Αυτή ήταν η πρώτη επαφή της Αθήνας με την έννοια της μεταφοράς έναντι αμοιβής. Μια σχέση που, με τον καιρό, εξελίχθηκε σε κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή υπηρεσία. Καθώς η πόλη μεγάλωνε, άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα επιβατικά αυτοκίνητα, αν και για αρκετά χρόνια ήταν ένα πανάκριβο προνόμιο.
Σιγά-σιγά, τα οχήματα άλλαξαν. Στη δεκαετία του ’30 εμφανίστηκαν τα πρώτα χωρίς μανιβέλα. Μετά τον πόλεμο, κυκλοφόρησαν και τα πιο πολυτελή μοντέλα. Τη δεκαετία του 1970 θεσπίστηκε η λειτουργία των ραδιοταξί, ενώ σταδιακά, στα ’80s, εμφανίστηκαν και οι λιμουζίνες που φιλοδοξούσαν να προσφέρουν κάτι περισσότερο από μια απλή μετακίνηση… μια εμπειρία. Ωστόσο, μέσα σ’ όλα αυτά τα τεχνικά και ιστορικά στοιχεία, υπάρχει κάτι που συχνά παραβλέπουμε. Το ταξί, σε κάθε του εκδοχή, κουβαλά ανθρώπους. Και μαζί με αυτούς, τις αγωνίες τους, τις σιωπές τους, τις εκρήξεις τους, τις ελπίδες τους.
Οι «ταρίφες» και τα κλισέ
Αναπόφευκτα, όπως κάθε επαγγελματική ομάδα, έτσι και οι οδηγοί ταξί στην Ελλάδα συνδέθηκαν με στερεότυπα. Ο όρος «ταρίφας» χρησιμοποιείται ευρέως, με μειωτικό τρόπο, για να υποδηλώσει μια εικόνα ανθρώπου που κυνηγά το κέρδος με κάθε τρόπο. Συνήθως συνοδεύεται από συγκεκριμένες προσδοκίες, ότι καπνίζει αδιάκοπα μέσα στο όχημα, ακούει λαϊκά στη διαπασών, παρεμβαίνει σε αθλητικές εκπομπές με άποψη και μιλά στους πελάτες με μια δόση υπερβολής για τα πάντα , από πολιτική μέχρι τα προσωπικά του. Κάποιες φορές, ίσως αυτό να ισχύει, όμως, όπως όλα τα στερεότυπα, κι αυτό γενικεύει και αδικεί.
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που περιγράφουν συζητήσεις μέσα σε ταξί σαν να έγιναν σε ψυχαναλυτικό γραφείο. Οδηγοί που θυμούνται πρόσωπα και διαδρομές. Επιβάτες που ακόμη κουβαλούν φράσεις που άκουσαν μια φορά, τυχαία, σε μια βραδινή διαδρομή χωρίς φώτα.
Και είναι αλήθεια ότι, πολλές φορές, οι οδηγοί ταξί παρατηρούν, συνδέουν, ερμηνεύουν, έχουν άποψη για όλα κι αυτό γιατί οι άνθρωποι που κάθονται δίπλα ή πίσω τούς έχουν εμπιστευτεί τις πιο άβολες, τις πιο άγριες ή τις πιο ήσυχες πλευρές τους.
Επιμέλεια: Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης
by 