Πώς άλλες ευρωπαϊκές πόλεις κρατούν τα ενοίκια σε λογικά επίπεδα;

Στην Ελλάδα και ειδικά στο κέντρο της Αθήνας το ζήτημα των ενοικίων έχει πάρει εκρηκτικές διαστάσεις. Οι τιμές ανεβαίνουν ασταμάτητα, πιέζοντας νοικοκυριά, φοιτητές και εργαζόμενους. Την ώρα που στη χώρα μας το πρόβλημα φαίνεται άλυτο, αρκετές πόλεις της Ευρώπης έχουν δοκιμάσει λύσεις που, αν μη τι άλλο, συγκρατούν την ανεξέλεγκτη αύξηση.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Βιέννη. Η αυστριακή πρωτεύουσα θεωρείται διεθνώς πρότυπο, καθώς σχεδόν το μισό της στεγαστικού αποθέματος είναι κοινωνική κατοικία ή κατοικία περιορισμένου κέρδους. Έτσι, οι τιμές παραμένουν έως και 30% χαμηλότερες από τον ιδιωτικό μέσο όρο, χωρίς να υποβαθμίζεται η ποιότητα ζωής των ενοίκων (The Guardian). Το μυστικό βρίσκεται στη σταθερή πολιτική βούληση, στη χρηματοδότηση μέσω ειδικών φόρων και στη μακρόχρονη συνεργασία κράτους, δήμου και μη κερδοσκοπικών οργανισμών.

Στην Ιρλανδία, η κυβέρνηση επέλεξε έναν άλλο δρόμο: καθιέρωσε από το 2016 τις λεγόμενες «ζώνες πίεσης ενοικίων». Σε αυτές τις περιοχές, όπου η ζήτηση ήταν υπερβολική, οι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να αυξάνουν τα ενοίκια πάνω από 2% ετησίως. Πρόσφατα μάλιστα, το Δουβλίνο θέσπισε επιπλέον προστασία για όσους ήδη νοικιάζουν, ώστε να μην αντιμετωπίζουν ξαφνικές επιβαρύνσεις (Reuters).

Αντίστοιχα, η Καταλονία στην Ισπανία προχώρησε σε νομοθεσία που καθορίζει ανώτατα όρια ενοικίων σε «ζώνες υψηλής πίεσης». Με βάση ειδικούς δείκτες, τα ενοίκια σε αυτές τις περιοχές δεν μπορούν να ξεφεύγουν από ένα καθορισμένο πλαίσιο, δίνοντας ανάσα στους κατοίκους και περιορίζοντας τα φαινόμενα αισχροκέρδειας (Shelterforce).

Στη Γερμανία, το παράδειγμα του Βερολίνου είναι πιο αμφιλεγόμενο. Η πόλη θέσπισε το 2020 ένα «καπάκι» στα ενοίκια, που υποχρέωνε ακόμη και μειώσεις σε περιπτώσεις υπερβολικών τιμών. Όμως, το μέτρο προσέκρουσε στα δικαστήρια και κρίθηκε αντισυνταγματικό. Παρόλα αυτά, η συζήτηση για το πώς μπορεί να υπάρξει δίκαιη στέγαση παραμένει ζωντανή (The Guardian).

Οι ευρωπαϊκές εμπειρίες δείχνουν ότι λύσεις υπάρχουν, αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση. Είτε μέσω κοινωνικής κατοικίας, είτε μέσω αυστηρών κανονισμών, είτε με συνδυασμό και των δύο, αρκετές πόλεις έχουν βρει τρόπους να αποτρέψουν τη στέγαση από το να γίνει προνόμιο των λίγων. Το ερώτημα είναι αν η Αθήνα και συνολικά η Ελλάδα θα τολμήσει να διδαχθεί από αυτά τα παραδείγματα.