Σε μια Αθήνα που καθημερινά αλλάζει πρόσωπο, που άλλοτε εξωραΐζει και άλλοτε ξεχνά, η Πλατεία Βάθη παραμένει ένα σημείο γειωμένο στο παρελθόν, ζωντανό μέσα στην αντίθεση, και σιωπηλό μέσα στην αστική φασαρία. Χωρίς τη φωτογένεια του Συντάγματος ή την ιστορική υπεροχή της Ομόνοιας, κρατά έναν χαμηλό αλλά επίμονο παλμό, σαν αναστεναγμό που διαρκεί, σαν ανάμνηση που δεν ξεθωριάζει.
Βρίσκεται εκεί όπου η πόλη χάνει την τουριστική της αυτοπεποίθηση και αποκτά ανθρώπινο βάθος. Όχι τυχαία, καθώς ο ίδιος ο τόπος έχει ιστορικά χαρακτηριστεί από την έννοια του «βάθους». Το ίδιο το όνομα «Βάθη», σύμφωνα με παλαιότερες καταγραφές, ίσως να προέρχεται από τα φυσικά χαρακτηριστικά της περιοχής, εκεί όπου το έδαφος σχημάτιζε κοιλώματα και ρέματα, με κυριότερο τον Κυκλοβόρο, ένα μικρό ποτάμι που κάποτε κατέβαινε από τον Λυκαβηττό και δημιουργούσε εποχικές λίμνες.
Ποιο είναι το παλιότερο σπίτι στην Αθήνα; Μια μοναδική ιστορία ξετυλίγεται
Άλλοι, ωστόσο, αποδίδουν την ονομασία σε παλιά αθηναϊκή οικογένεια, καταγεγραμμένη στον ιστό των ευκατάστατων οικογενειών του 19ου αιώνα. Όπως και να ‘χει, το όνομα έμεινε, και μαζί του η ανάγκη της πλατείας να ειπωθεί ξανά, όχι μέσα από στερεότυπα, αλλά μέσα από τη μνήμη που κουβαλά.
Το 1833, όταν οι αρχιτέκτονες Κλεάνθης και Σάουμπερτ σχεδίασαν την πρώτη μορφή της πρωτεύουσας του νεοελληνικού κράτους, ενσωμάτωσαν την Πλατεία Βάθη στο πολεοδομικό τους όραμα. Για ένα διάστημα είχε ονομαστεί Πλατεία Αισχύλου, ενώ σε άλλες περιόδους απαντάται και ως Πλατεία Νομισματοκοπείου. Πέρα όμως από τις ονομασίες, αυτό που την όρισε ήταν η ζωή γύρω της. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η πλατεία άρχισε να εξελίσσεται σε σημείο αναφοράς για μια ευρύτερη μεσοαστική τάξη, η οποία κατοικούσε σε νεοκλασικά σπίτια, διατηρούσε καφενεία και συμμετείχε ενεργά στον κοινωνικό ιστό της πόλης.
Πολλοί παλαιότεροι θυμούνται την περιοχή ως «Μικρό Παρίσι», όχι τόσο για την αρχιτεκτονική όσο για την ατμόσφαιρα. Καλλιτέχνες, λόγιοι, περιπλανώμενοι διανοούμενοι, συγκεντρώνονταν στα παλιά στέκια, όπως το περίφημο καφενείο «Η Γέφυρα», που πήρε το όνομά του από τη μικρή ξύλινη γέφυρα πάνω από το ρέμα.
Η πλατεία δεν υπήρξε ποτέ χλιδάτη. Υπήρξε όμως ουσιαστική, ένας μικρός κόμβος ζωής, συνάντησης και αφήγησης, εκεί όπου το βλέμμα συναντούσε πάντα μια ιστορία. Μετά τη δεκαετία του ’60, η μορφή της πλατείας άρχισε να αλλάζει. Η ανοικοδόμηση, η μετανάστευση, η εσωτερική φυγή των κατοίκων προς τα προάστια, μετέτρεψαν το τοπίο σε κάτι πιο απρόσωπο, πιο γκρίζο, πιο τραχύ.
Πολλά από τα νεοκλασικά εγκαταλείφθηκαν, αρκετά από τα παλιά καταστήματα έκλεισαν, και στη θέση τους εμφανίστηκαν εικόνες παρακμής όπως ξενοίκιαστα διαμερίσματα, ναρκομανείς, παραβατικότητα. Η πλατεία σταδιακά έχανε τη φωνή της, όχι όμως και την ουσία της. Σήμερα, από τη μία, συνεχίζει να δέχεται κοινωνικές πιέσεις και να αναπαράγει μορφές αστικής δυσκολίας. Από την άλλη, ωστόσο, έχει γίνει καταφύγιο για καλλιτέχνες, μετανάστες, φοιτητές, ανθρώπους που αναζητούν το ανθρώπινο μέτρο μέσα στην αχανή πόλη. Στα στενά της ξαναγεννιούνται μικρά βιβλιοπωλεία, ανεξάρτητες γκαλερί, κοινωνικές δράσεις που επιχειρούν να ξαναφέρουν την κοινότητα κοντά.
Η Πλατεία Βάθη ζητά να την περπατήσεις! Δεν σε προσελκύει με εντυπωσιασμούς, αλλά σε κερδίζει με εκείνη την σπάνια ποιότητα που έχουν οι χώροι όπου η Ιστορία συναντά τον άνθρωπο χωρίς να τον καταπιέζει. Είναι ένας τόπος όπου μπορείς ακόμα να ακούσεις τη φωνή της παλιάς Αθήνας, να αισθανθείς την ανάσα του παρόντος και να φανταστείς ένα μέλλον πιο συλλογικό, πιο συμπεριληπτικό, πιο γειτονικό.
Σε μια εποχή που οι πόλεις γίνονται όλο και πιο φασαριόζες, όλο και πιο απομακρυσμένες από τη συλλογική μνήμη, η Πλατεία Βάθη λειτουργεί σαν υπενθύμιση. Ότι πίσω από κάθε σημείο της Αθήνας, ακόμη και το πιο «ασήμαντο», κρύβεται ένα παρελθόν που δεν έχει χαθεί, αλλά περιμένει κάποιον να του δώσει ξανά φωνή.
Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;
by 