Γράφει ο Δημήτρης Βουρλιωτάκης
Όχι, δεν πρόκειται για ανάλυση του γνωστού δυστοπικού μυθιστορήματος τους Α.Χάξλεϊ, αν και όσοι με γνωρίζουν δικαίως θα υπέθεταν κάτι τέτοιο… Ετούτη τη φορά, όμως, η δυστοπία οφείλει να υποχωρήσει στην τοπογραφία, για να εμπνεύσει -ενδεχομένως- τον τοπιογράφο του μέλλοντος.
Οικιστικά πρόκειται πράγματι για «νέο κόσμο», μιας και από την Αρχαιότητα μέχρι και τον πρώτο αιώνα ζωής του σύγχρονου ελληνικού κράτους στην περιοχή αυτή υπήρχαν αποκλειστικά αγροί και βοσκότοποι. Αυτό οφείλεται, λογικά στο ότι ανηφορίζοντας κανείς από Φάληρο προς Αθήνα, η περιοχή αυτή ήταν η μόνη που ήταν αρκετά μακριά από τη θάλασσα, ώστε να διαθέτει γλυκό νερό, κατάλληλο για πότισμα φυτών και ζώων.
Πλατεία Κλαυθμώνος: Ποιος βάφτισε αυτή την πλατεία μ’ ένα τόσο «βαρύ» όνομα;
Εξού και η ονομασία Ανάλατος, μιας περιοχής που μοιράζεται σήμερα μεταξύ Ν.Σμύρνης και Ν.Κόσμου και κυρίως είναι γνωστή στη μερικώς ομώνυμη οδό “Μάχης Αναλάτου” (της οποίας οι δύο κατευθύνσεις χωρίζονται πια από τις γραμμές του τραμ). Προφορική παράδοση λέει ότι, επειδή υπήρχε ένα πηγάδι με ανάλατο νερό (πιθανότατα από τη βυζαντινή εποχή), από εκεί δόθηκε το όνομα σε όλη την περιοχή.
Άλλα τοπωνύμια που παραπέμπουν στο Βυζάντιο είναι οι “Ξάχωνες” και τα “Στημονάρια” που επίσης αποκαλύπτουν την αγροτοποιμενική φυσιογνωμία του τόπου· το πρώτο υποδηλώνει χώρους αποθήκευσης σιτηρών (σιλό) σε μορφή χωνιών, έξι τον αριθμό ( < έξι + χώνες), ενώ το δέυτερο υποστηλώματα αγωγών νερού, προφανώς για πότισμα των εκεί αγρών και ποιμνιοστασίων.
Περνώντας στην Τουρκοκρατία, υπάρχει κυρίως η ονομασία “Δουργούτι” που μάλλον σχετίζεται με την έγγειο ιδιοκτησία κάποιου Τούρκου τσιφλικιούχου της περιοχής, λογικά κάποιου “Durgut”. Πρόκειται για πολύ συνηθισμένη πηγή τοπωνυμίων, που εξακολουθούσε να ισχύει και για τα τσιφλίκια ή τις επιχειρήσεις (βιοτεχνίες) μετά την Απελευθέρωση από τους Οθωμανούς, π.χ. Κοπανάς, Κλωναρίδου, Κολιάτσου, Γαργαρέτα… Παρόμοιας προελεύσεως είναι και το τουρκικό τοπωνύμιο “Νομούζ Ντάμε” (=σπίτι των χοίρων) λόγω μεγάλου χοιροστασίου επί Τουρκοκρατίας παρά τη σημερινή οδό Λαγουμιτζή.
Με το ψυχορραγητό της Οθωμανικής κατοχής συνδέεται και το όνομα του νεομάρτυρα Μιχαήλ Πακνανά ο οποίος ήταν κηπουρός στα περιβόλια του Ν.Κόσμου και μαρτύρησε για την πίστη του στους στύλους του Ολυμπίου Διός στην 9 Ιουλίου του 1771, 18 ετών παλικαράκι… Προς τιμήν του δόθηκε το όνομα του στην οδό (Μ)πακνανά και στον ομώνυμο σταθμό του τραμ. Όταν ξαναπεράσετε από την περιοχή, κάμετε το σταυρό σας και μνημονεύστε τον άγιο που από τα γεωργικά έργα προτίμησε να καταστεί ο ίδιος “θείον γεώργιον”, αν και μη “Γεώργιος” φερωνύμως…
Η τελευταία ιστορική σελίδα της περιοχής προ της Απελευθερώσεως (για την ακρίβεια κατά τον Αγώνα της Εθνεγερσίας) γράφτηκε με τη μάχη του Αναλάτου, μια σελίδα ντροπής που αναδεικνύει τα αποτελέσματα των αλλεπάλληλων εμφυλίων πολέμων και της ξένης παρέμβασης. Διεξήχθηκε μία ημέρα μετά τη δολοφονία του Γ. Καραϊσκάκη στο Φάληρο, δηλαδή στις 24 Απριλίου του 1827. Να τα συλλογίζεστε όλα αυτά, όταν ξανακατηφορίσετε από το Ν.Κόσμο προς τη Ν.Σμύρνη…
Η οικιστική ιστορία του τόπου αρχίζει με τη Μικρασιατική καταστροφή και την εγκατάσταση στην προαναφερθείσα περιοχή του “Νομούζ Ντάμε” κάποιων από τους λίγους Αρμένηδες πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα. Στη συνέχεια, βέβαια εγκαταστάθηκαν και Έλληνες. Άρχισε λοιπόν να κατοικείται η περιοχή με πρόχειρα παραπήγματα, συνήθως ιδιοκατασκευές.
Η τελευταία ένδοξη (και οδυνηρή) ιστορική σελίδα αυτού του τόπου γράφτηκε επί Γερμανικής κατοχής (από κατοχή σε κατοχή, “σα να μην είχαν τελειωμό τα πάθια των ανθρώπων”…). Το Δουργούτι, η προσφυγομάνα κατέστη (φυσικότατα!) ανταρτομάνα. Αυτό δε διέφυγε την προσοχή των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής και των εντοπίων συνεργατών τους (χιτών, ταγματασφαλιτών, κουκουλοφόρων…) και έτσι στήθηκε στην περιοχή ένα από τα μεγαλύτερα “μπλόκα” της Αττικής (9 Αυγούσου 1944), έστω κι αν έχει επισκιαστεί ιστοριογραφικά από τα μεγαλύτερα της Καισαριανής και της Κοκκινιάς.
Σε αυτό εντοπίστηκαν από τους δοσιλόγους εκατοντάδες αγωνιστές του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ (αλλά και άλλοι μη φασίστες Έλληνες πολίτες, εντοπισμένοι από τους φακέλους της αστυνομίας του δικτάτορα Μεταξά… π,χ. Βενιζελικοί) που είτε εκτελέστηκαν άμεσα είτε υπέκυψαν – εκτελέστηκαν στα κολαστήρια της οδού Μέρλιν και του Χαϊδαρίου (περίπου 200 συνολικά).
Εξακόσια ακόμα άτομα στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία, απ΄όπου ελάχιστοι επέστρεψαν… Όλους αυτούς (και πολλούς άλλους) τους είχαν συγκεντρώσει για μεν τον Νέο Κόσμο στην αρμένικη εκκλησία του Αγ.Γρηγορίου και στο μέρος του σημερινού ξενοδοχείου Ιντερκοντινένταλ (τότε ήταν ένα εργοστάσιο ελαστικών) επί της λεωφόρου Συγγρού, για δε τη Ν.Σμύρνη στην πλατεία Φάρου.
Μεταπολεμικά, ο Νέος Κόσμος προσπάθησε να ξεχάσει, να μαζέψει τα κομμάτια του, να ανοικοδομηθεί και να συνεχίσει. Αλλά αυτά είναι μια άλλη ιστορία… Εδώ τα μάτια τρέχουν και δε βολεί να συνεχίσει η γραφίδα. Το μελανοδοχείο γέμισε αίμα.
Παγκράτι: Από πού πήρε το όνομά της η συνοικία της Αθήνας που δεν κοιμάται ποτέ;
by 