Αθήνα: πέντε μικρές και σχεδόν άγνωστες ιστορίες που κρύβονται πίσω από ονόματα και γειτονιές.
1. Ο «Χεζοπόταμος» της oδού Σκουφά
Δύσκολα φαντάζεται κανείς ότι ο κοσμικός αυτός δρόμος του Κολωνακίου ήταν άλλοτε η κοίτη ενός ρυακιού που κατέβαινε από τον Λυκαβηττό και χανόταν στο ρέμα του «Βοϊδοπνίχτη» στην οδό Σταδίου. Το ρέμα – γνωστό στους κατοίκους ως «Χεζοπόταμος» λόγω της έντονης δυσοσμίας τις ζεστές μέρες μπήκε σιγά-σιγά σε εγκιβωτισμένο αγωγό και επάνω του χαράχθηκε η σημερινή Σκουφά στα τέλη του 19ου αιώνα.
2. Θησείο: όταν η θάλασσα έφτανε (σχεδόν) ως την Αποστόλου Παύλου
Μέχρι τον 19ο αιώνα το δυτικό τμήμα της πόλης κατηφόριζε προς έναν ανοιχτό, εποχικό κόλπο του Φαλήρου. Τα προσχώματα του Κηφισού και του Ιλισσού και αργότερα τα μεγάλα επιχωματώδη έργα της βασιλο-οθωνικής περιόδου μετέφεραν την ακτογραμμή νοτιότερα, «προσθέτοντας» στην Αθήνα περισσότερα από 1.000 στρέμματα γης. Έτσι, οι τότε περιπατητές μπορούσαν να βλέπουν τη θάλασσα από το ύψος του σημερινού πεζόδρομου στο Θησείο, σήμερα το σημείο απέχει πάνω από 2 χιλιόμετρα από την ακτή.
3. Κυψέλη: γυπαετοί, κυψέλες ή… κασέλες;
Το τοπωνύμιο έχει τρεις ανταγωνιστικές ερμηνείες. Η δημοφιλέστερη τη συνδέει με τις «κυψέλες» των μελισσών που λέγεται ότι υπήρχαν στα χωράφια της περιοχής. Άλλοι λαογράφοι θεωρούν ότι αρχικά λεγόταν «Γυψέλη» (φωλιά γυπών), ενώ μια τρίτη εκδοχή προέρχεται από την αρχαϊκή σημασία της λέξης «κυψέλη» ως «σεντούκι, κασέλα». Το βέβαιο είναι πως έως το 1908 η περιοχή παρέμενε αγροτική έκτοτε, με τις πρώτες πολυκατοικίες της μεσοπολεμικής Αθήνας, μετατράπηκε σε πυκνοκατοικημένη συνοικία.
4. Πλατεία Κάνιγγος: το προτελευταίο «βήμα» πριν τη Μακρόνησο
Αθήνα 1954 – Πλατεία Κάνιγγος πριν από τη διχοτόμησή της. Φωτογραφία από το Αρχείο Αφων Μεγαλοκονόμου ©. Πηγή εικόνας
Από τα μέσα του 20ού αιώνα η πλατεία λειτούργησε ως τόπος συγκέντρωσης στρατιωτικών κρατουμένων που οδηγούνταν στις Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών και από εκεί, συχνά, στα στρατόπεδα της Μακρονήσου. Τα καμιόνια με τους εξόριστους αναχωρούσαν τα χαράματα από την Κάνιγγος για το Λαύριο, όπου τους περίμενε το καΐκι για το «νησί της πίκρας». Η πλατεία, δηλαδή, μπήκε άθελά της στον χάρτη της ελληνικής μετεμφυλιακής μνήμης.
5. Λυκαβηττός: από ιερό της αρχαιότητας στο εκκλησάκι του Aγίου Γεωργίου
Πριν από τον σημερινό ναό, οι αρχαίες πηγές μιλούν για λατρευτικό χώρο στην κορυφή του λόφου. Αν και οι περισσότεροι αρχαιολόγοι συμφωνούν ότι επρόκειτο για ιερό αφιερωμένο στον Δία (ή, κατ’ άλλους, σε μια Αφροδίτη του ουρανού), ο χριστιανισμός «επικάλυψε» το παγανιστικό παρελθόν με το εκκλησάκι του Aγίου Γεωργίου στα τέλη του 18ου αιώνα. Ο λόφος, πάντως, εξακολουθεί να θεωρείται ενεργός «τόπος λατρείας» για τους Αθηναίους: από τη θρησκευτικότητα του Πάσχα μέχρι τις συναυλίες στο θέατρο.
Πώς γράφτηκε αυτό το κείμενο;
Για τη σύνταξη του άρθρου χρησιμοποιήθηκαν αρχειακά δημοσιεύματα, ειδικές ιστορικές μελέτες για την πολεοδομία της πρωτεύουσας, αλλά και σύγχρονα ρεπορτάζ που καταγράφουν την προφορική μνήμη των κατοίκων. Όλα τα στοιχεία παραπέμπουν σε πρωτογενείς ή δευτερογενείς πηγές που τεκμηριώνουν τις «μικρές» ιστορίες μιας πόλης που δεν σταματά ποτέ να αλλάζει.
Frankie: Μια εμπειρία αυθεντικής φιλοξενίας με ιταλική καρδιά και αθηναϊκή φινέτσα
by 