Το Ζάππειο Μέγαρο αποτελεί το πρώτο κτίριο παγκοσμίως που ανεγέρθηκε με αποκλειστικό σκοπό την εξυπηρέτηση των αναγκών του Ολυμπισμού, αποτελώντας τον κεντρικό πυλώνα των «Ολυμπίων» του 19ου αιώνα. Η κατασκευή του βασίστηκε στο κληροδότημα του Ευαγγέλου Ζάππα, ο οποίος με τη διαθήκη του το 1859 διέθεσε την περιουσία του για την αναβίωση των αγώνων και την προβολή της ελληνικής βιοτεχνίας και παραγωγής. Το αρχιτεκτονικό σχέδιο του Θεόφιλου Χάνσεν, που ολοκληρώθηκε υπό την επίβλεψη του Κωνσταντίνου Ζάππα το 1888, συνδύασε τον νεοκλασικό ρυθμό με τη λειτουργικότητα ενός εκθεσιακού κέντρου, καθιερώνοντας το οικοδόμημα ως τοπόσημο της σύγχρονης Αθήνας.
Ο Ευάγγελος Ζάππας (1800–1865) ή Ευαγγέλης Ζάππας ήταν ένας Έλληνας αγωνιστής του 1821, επιχειρηματίας, φιλάνθρωπος και εθνικός ευεργέτης. Πρωτοστάτησε και έπαιξε κύριο ρόλο στην αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων. Γεννήθηκε στο χωριό Λάμποβο στην Βόρεια Ήπειρο (σημερινή Αλβανία) το 1800. Η πιο εντυπωσιακή εκδήλωση της προσφοράς του Ευαγγέλου προς την Ελλάδα ήταν το εγχείρημα αναβίωσης των Ολυμπιακών αγώνων. Ο Ευάγγελος Ζάππας, μαζί με τον εξάδελφό του Κωνσταντίνο Ζάππα τιμώνται ως εθνικοί ευεργέτες από το 1859, όταν ιδρύθηκαν τα “Νέα Ολύμπια”, έκθεση γεωργική, τεχνική και βιομηχανική που ορίστηκε να πραγματοποιούνται ανά τετραετία (στο “Ζάππειο”). Το 1856 έγραψε στο βασιλιά Όθωνα προσφέροντας 400 μερίσματα της Εθνικής Ατμοπλοΐα ώστε τα κέρδη να χρησιμοποιηθούν για την ίδρυση των Ολυμπιακών αγώνων, την Ολυμπιάδα και για τα βραβεία των νικητών των αγώνων. Το 1859 κατάφερε να αναβιώσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες σε μια πλατεία της Αθήνας. Το 1865 πέθανε αφήνοντας ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, που χρηματοδότησαν τους αγώνες του 1870 και 1875 που πραγματοποιήθηκαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο που επίσης αναστύλωσε.Οι Ζάππειοι αγώνες του 1859, 1870 και 1875 ήταν επίσης διεθνείς αφού συμμετείχαν αθλητές από την Ελλάδα και από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Ο Ζάππας αναβιώνοντας τους Ολυμπιακούς Αγώνες για πρώτη φορά από την Αρχαιότητα, έθεσε τη βάση για τους μεγάλους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 από το βαρώνο Πιέρ ντε Κουμπερτέν και τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή που ιδρύθηκε το 1894. Ο Ζάππας επίσης χρηματοδότησε τη δημιουργία του Ζαππείου μεγάρου που χρησιμοποιήθηκε για τους αγώνες ξιφασκίας στους Ολυμπιακούς αγώνες του 1896 και ως κέντρο τύπου στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.
Ο Ευάγγελος Ζάππας
Ιστορικοί σταθμοί και πολιτική σημασία
Μια από τις σημαντικές ημερομηνίες για την ιστορία του Ζαππείου είναι η 19η Αυγούστου 1858, ημέρα που δημοσιεύεται το Βασιλικό διάταγμα «Περί συστάσεως των Ολυμπίων» και μετά τα επίσημα εγκαίνια που έγιναν με πανηγυρικό τρόπο την 20η Οκτωβρίου του 1888, παρουσία του Κωνσταντίνου Ζάππα, πρωταγωνίστησε στην ιστορία της Ελλάδας. Στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 φιλοξενούνται στην κυκλική αίθουσά του τα αγωνίσματα της ξιφασκίας, ενώ στους Β΄ Διεθνείς Ολυμπιακούς Αγώνες (1906) η έλλειψη υποδομών και εγκαταστάσεων οδήγησε στη χρήση του ως «Ολυμπιακού Χωριού». Εξάλλου, από το 1936 και για 40 χρόνια φιλοξένησε τον πρώτο κρατικό ραδιοφωνικό σταθμό της χώρας. Το 1940 μετασκευάζεται σε νοσοκομείο, τον επόμενο χρόνο επιτάσσεται από τον γερμανικό στρατό κατοχής, στη συνέχεια μετατρέπεται σε αποθήκη και κατόπιν σε στρατώνα (1944), ενώ πλήττεται και από βομβαρδισμούς στα Δεκεμβριανά.
Ζάππειο Μέγαρο
Από τα σενάρια για κατεδάφιση σε σημείο αναφοράς πολιτισμού
Μεταπολεμικά συζητείται η κατεδάφισή του. Ευτυχώς, το 1960 πραγματοποιήθηκε γενική επισκευή, υπό την επίβλεψη των αρχιτεκτόνων Α. Πλουμιστού και Φ. Παναγιωτόπουλου. Η τελευταία ανακαίνιση έγινε ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 και ολοκληρώθηκε το 2007. Η μέχρι τώρα πολύχρονη παρουσία του στο Κέντρο της Αθήνας, το ανέδειξε στο αρχαιότερο Μνημείο της πόλης μας και σε σημείο αναφοράς για τον Πολιτισμό, την Οικονομία και τον Αθλητισμό, άρρηκτα συνδεδεμένο με την Σύγχρονη Ιστορία μας.
Στην ιστορική του διαδρομή, το Μέγαρο λειτούργησε ως σημείο τομής για την πολιτική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας, υπερβαίνοντας τον αρχικό του προορισμό ως αθλητικό και εμπορικό κέντρο. Υπήρξε το αρχηγείο της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων το 1896, φιλοξένησε τον πρώτο εθνικό ραδιοφωνικό σταθμό το 1938, ενώ κατά τη διάρκεια των πολέμων μετατράπηκε σε νοσοκομείο και στρατώνα. Η θεσμική του σημασία κορυφώθηκε το 1981, όταν η αίθουσα των τελετών του αποτέλεσε το σκηνικό για την υπογραφή της ένταξης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, επισφραγίζοντας τον ρόλο του ως διεθνούς διπλωματικού κόμβο.
Σύγχρονη λειτουργία και διαχείριση του κληροδοτήματος
Σήμερα, η διαχείριση του Ζαππείου Μεγάρου και του περιβάλλοντος κήπου τελεί υπό την ευθύνη της Επιτροπής Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων, διατηρώντας την αυτονομία της δωρεάς σύμφωνα με τη βούληση των ευεργετών. Το κτίριο παραμένει ενεργό ως χώρος φιλοξενίας κρατικών τελετών, διεθνών συνεδρίων και πολιτιστικών εκθέσεων, διασυνδέοντας την ιστορική κληρονομιά του 19ου αιώνα με τις σύγχρονες απαιτήσεις της δημόσιας διοίκησης και της διπλωματίας. Η διατήρηση της αρχιτεκτονικής του αρτιότητας και του δημόσιου χαρακτήρα του κήπου αποτελεί τη ζωντανή συνέχεια μιας εθνικής προσφοράς που μετρά πάνω από 130 χρόνια λειτουργίας.
Πηγές: Ζάπειο Μέγαρο, Καθημερινή, Μηχανή του Χρόνου
Επιμέλεια – Σχόλιο: Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης
Ανακαλύψτε:
Οδός Κοίλης: Περπατώντας στην Αθήνα μέσα από τα Αρχαία μονοπάτια της
by 