Πώς ήταν το Σύνταγμα το 1923; Μια μοναδική φωτογραφία!

Το Σύνταγμα σε μια παλιά λήψη. Αν κοιτάξετε βιαστικά την παραπάνω εικόνα, ίσως πείτε «α, μια παλιά πλατεία σε κάποια επαρχιακή πόλη». Κι όμως. Βρίσκεστε στο κέντρο της Αθήνας. Στην καρδιά της πρωτεύουσας. Αυτή είναι η Πλατεία Συντάγματος το 1923.

Χωρίς την κίνηση της Λεωφόρου Αμαλίας. Χωρίς το μετρό. Και το πιο παράξενο; Χωρίς το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη.

Η σπάνια αυτή λήψη, από τη συλλογή των Frank και Frances Carpenter (Library of Congress), μας ταξιδεύει ακριβώς 100+ χρόνια πίσω. Αλλά αν παρατηρήσετε προσεκτικά, η φωτογραφία γεννά περισσότερες απορίες παρά απαντήσεις. Γιατί υπάρχουν εκατοντάδες άδειες καρέκλες; Τι λείπει από το κτίριο στο βάθος; Ας αποκωδικοποιήσουμε μαζί αυτή την ιστορική εικόνα.

Τι βλέπουμε στη φωτογραφία (και τι μας κάνει εντύπωση)

Το πρώτο πράγμα που χτυπάει στο μάτι είναι η ηρεμία. Σε αντίθεση με το σημερινό βουητό, το Σύνταγμα του 1923 μοιάζει με έναν τεράστιο, ανοιχτό κήπο.

Ιστορική ασπρόμαυρη φωτογραφία της Πλατείας Συντάγματος στην Αθήνα στις αρχές του 20ού αιώνα. Στο βάθος φαίνεται το κτίριο των Παλαιών Ανακτόρων (σημερινή Βουλή), ενώ το μεγαλύτερο μέρος της πλατείας καταλαμβάνεται από άδειες ξύλινες καρέκλες και τραπέζια ενός υπαίθριου καφενείου. Λίγοι άνθρωποι διακρίνονται να κάθονται δεξιά, ενώ ψηλά κυπαρίσσια και άλλα δέντρα βρίσκονται μπροστά από το κτίριο. – Πηγή φωτογραφίας

1. Το μυστήριο με τις καρέκλες

Στο πρώτο πλάνο, βλέπουμε δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες, ψάθινες καρέκλες και μικρά τραπεζάκια.

• Η εξήγηση: Εκείνη την εποχή, η πλατεία Συντάγματος ήταν το κέντρο της κοινωνικής ζωής, όχι απλώς ένα πέρασμα. Την πλατεία “αγκάλιαζαν” ιστορικά καφενεία (όπως του Ζαχαράτου). Οι Αθηναίοι κατέβαιναν εκεί για να συζητήσουν τα πολιτικά – και το 1923, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι συζητήσεις ήταν “φωτιά”.

2. Το κτίριο στο βάθος (που δεν ήταν η βουλή)

Κοιτάξτε το επιβλητικό κτίριο πίσω από τα δέντρα. Σήμερα το ξέρουμε ως Βουλή των Ελλήνων. Τότε όμως;

• Το 1923 το κτίριο ήταν ακόμα τα Παλαιά Ανάκτορα.

• Το στοιχείο που λείπει:  Δεν υπάρχει ο τοίχος με τον Εύζωνα! Το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη δεν είχε κατασκευαστεί ακόμα (ξεκίνησε το 1929). Η εικόνα του κτιρίου να “ακουμπάει” σχεδόν στο έδαφος χωρίς το μνημείο είναι σχεδόν σοκαριστική για τον σύγχρονο Αθηναίο.

Σύνταγμα 1923 vs Σήμερα: Οι Μεγάλες Διαφορές

Για να καταλάβουμε το μέγεθος της αλλαγής, φτιάξαμε έναν πίνακα που συγκρίνει τα ορατά στοιχεία της φωτογραφίας με το σήμερα.

Ιστορικό Tip: Το 1923 ήταν μια χρονιά “πληγή” για την Ελλάδα. Η Αθήνα είχε  να αντιμετωπίσει την Μικρασιατική Καταστροφή.  Πολλές φορές, οι χώροι γύρω από τα Ανάκτορα και τις πλατείες χρησιμοποιούνταν ακόμα και για προσωρινή στέγαση.

Συχνές ερωτήσεις

Επειδή αυτή η εικόνα γεννά απορίες, συγκεντρώσαμε τις απαντήσεις που ψάχνετε.

Πότε χτίστηκε ο Άγνωστος Στρατιώτης;

Αν και στη φωτογραφία του 1923 δεν υπάρχει, η απόφαση για την κατασκευή του πάρθηκε λίγο αργότερα. Το μνημείο κατασκευάστηκε μεταξύ 1929 και 1932. Μέχρι τότε, ο χώρος μπροστά από τα Ανάκτορα ήταν απλώς ένας κήπος.

Ποιος τράβηξε αυτή τη φωτογραφία;

Η λήψη ανήκει στη συλλογή των Frank και Frances Carpenter, δύο σπουδαίων Αμερικανών φωτογράφων και συγγραφέων που ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο καταγράφοντας την καθημερινή ζωή. Το αρχείο τους φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου (Library of Congress).

Γιατί υπάρχουν τόσες καρέκλες στην πλατεία;

Η πλατεία Συντάγματος ήταν γεμάτη με τα λεγόμενα «καφενεία της ελίτ». Οι Αθηναίοι πλήρωναν “καρέκλα” για να καθίσουν, να πιουν τον καφέ τους και να σχολιάσουν την επικαιρότητα. Ήταν το Facebook και το Twitter της εποχής!

Κοιτάξτε ξανά την αριστερή πλευρά της φωτογραφίας

Ο ψηλός φανοστάτης. Είναι από τα λίγα στοιχεία που θυμίζουν ότι η Αθήνα προσπαθούσε να είναι μια ευρωπαϊκή πόλη, παρόλο που οι δρόμοι ήταν ακόμα χωμάτινοι σε πολλά σημεία.

Εσείς τι νιώθετε βλέποντας αυτή την εικόνα; Νοσταλγία για μια πιο ήσυχη Αθήνα ή ανακούφιση που ζούμε στη σύγχρονη εποχή;

Αν σας άρεσε αυτό το ταξίδι στον χρόνο, δείτε το αφιέρωμά μας για  ένα στενό της Ερμού: Αναγνωρίζετε αυτό τον δρόμο; Πού είναι αυτό το σημείο στην Ερμού;

Ποιο είναι το παλιότερο σπίτι στην Αθήνα; Μια μοναδική ιστορία ξετυλίγεται