Ο καύσωνας μεταμορφώνει τη πόλη; Η Αθήνα όπως και τα περισσότερα μεγάλα αστικά κέντρα της Μεσογείου βιώνουν τα τελευταία χρόνια ένα ανησυχητικό «δίδυμο» φαινομένων: συρρίκνωση του πρασίνου και διαδοχικά ρεκόρ θερμοκρασιών.
Η έλλειψη δέντρων και δροσερών χώρων δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αισθητικής, μεταφράζεται σε αυξημένο θερμικό στρες, μεγαλύτερη έκθεση σε ρύπους και, κυρίως σε σοβαρές επιπτώσεις στη ψυχική υγεία των κατοίκων. Παγκόσμιες μελέτες δείχνουν ότι όσοι ζουν μακριά από χώρους πρασίνου εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους, ακόμη και χρήσης ουσιών. Παράλληλα, οι καύσωνες γίνονται πιο παρατεταμένοι και πιο έντονοι: το «αστικό θερμικό νησί» κρατά τη θερμοκρασία στους δρόμους αισθητά ψηλότερη τη νύχτα, στερώντας μας ξεκούραση και υπομονή.
Για όλους αυτούς τους λόγους, θα θέλαμε σήμερα να συζητήσουμε μαζί με τον κλινικό ψυχολόγο Γιώργο Λυράκο, για το πώς η ζέστη στο αστικό τοπίο επηρεάζει τη ψυχική μας υγεία και ποιες ρεαλιστικές λύσεις μπορούμε να υιοθετήσουμε σε επίπεδο πόλης και σε ατομικό επίπεδο, ώστε να παραμείνουμε ψυχικά ανθεκτικοί μέσα στο «τσιμεντένιο» καλοκαίρι.
Κ.Λυράκο τα δεδομένα του προγράμματος Urban Mind δείχνουν 20 % μικρότερο κίνδυνο κατάθλιψης για όσους κατοικούν κοντά σε πράσινο, ενώ το άκουσμα κελαηδίσματος πουλιών μείωσε το αίσθημα μοναξιάς κατά 28 %. Αρκούν μικρο-οάσεις (π.χ. πράσινες στάσεις λεωφορείων) ως βιώσιμα αντίδοτα ή απαιτείται συστημικός επανασχεδιασμός του δημόσιου χώρου;
Τα ευρήματα του Urban Mind επιβεβαιώνουν κάτι που πολλοί διαισθητικά νιώθουμε: η επαφή με τη φύση, ακόμη και σε μικρές δόσεις, έχει βαθιά επίδραση στην ψυχική μας υγεία. Δεν μιλάμε απλώς για μεγάλα πάρκα ακόμα και το κελάηδισμα πουλιών ή λίγη σκιά από δέντρα σε μια στάση λεωφορείου μπορούν να μειώσουν τα αισθήματα μοναξιάς και στρες που βιώνει μεγάλη μερίδα των συμπολιτών μας.
Ωστόσο, όσο σημαντικές και αν είναι αυτές οι μικρο-οάσεις, δεν επαρκούν από μόνες τους για να αντιμετωπίσουν τη συνολική επιβάρυνση που δημιουργεί η ζωή στις πόλεις. Μελέτες από διάφορες πόλεις, όπως η Φιλαδέλφεια στις ΗΠΑ, έδειξαν ότι η χρήση παρεμβάσεων τοποθέτησης πρασίνου σε κάθε γειτονία έστω και μέσα από φτηνές παρεμβάσεις, όπως η μετατροπή εγκαταλελειμμένων οικοπέδων σε μικρά πάρκα, μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα κατάθλιψης έως και 41%. Τα οφέλη είναι μεγαλύτερα όταν οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική για βιώσιμο, ανθρώπινο αστικό σχεδιασμό.
Να τονίσω ότι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ενσωμάτωση του πράσινου στις πόλεις δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα για την ισότητα στην υγεία. Όταν τέτοιες παρεμβάσεις σχεδιάζονται συμμετοχικά, με βάση τις ανάγκες των πολιτών, τότε τα αποτελέσματα είναι πιο ουσιαστικά και διαρκή. Άρα η απάντηση δεν είναι είτε το ένα είτε το άλλο. Οι μικρο-οάσεις είναι ένα εξαιρετικό πρώτο βήμα είναι γρήγορες, οικονομικές και αποδεδειγμένα ωφέλιμες. Όμως για να υπάρξει πραγματικός μετασχηματισμός της ψυχικής υγείας στον αστικό χώρο, απαιτείται κάτι πολύ πιο δομικό: ένας επανασχεδιασμός του δημόσιου χώρου με άξονα το πράσινο, την κοινότητα και τη φροντίδα του περιβάλλοντος. Οι πόλεις του αύριο χτίζονται με τα μικρά, αλλά χρειάζονται ένα μεγάλο όραμα.
«Οι πόλεις του αύριο χτίζονται με τα μικρά, αλλά χρειάζονται ένα μεγάλο όραμα».
Μελέτες συνδέουν τις θερμές νύχτες με αύξηση τόσο των αυτοκτονιών όσο και της επιθετικότητας. Σε ποιο βαθμό θεωρείτε ότι η «θερμική κόπωση» λειτουργεί ως επιταχυντής προϋπάρχοντος κινδύνου και πώς πρέπει να ανασχεδιαστεί η τηλε-ψυχιατρική για να καλύψει αυτά τα νέα δεδομένα;
Πράγματι, η επιστημονική έρευνα δείχνει ολοένα και πιο ξεκάθαρα ότι η «θερμική κόπωση» ιδιαίτερα οι θερμές νύχτες που διαταράσσουν τον ύπνο και την αποκατάσταση του οργανισμού συνδέεται με αυξημένο ψυχιατρικό κίνδυνο. Μελέτες έχουν καταγράψει άμεσες συσχετίσεις ανάμεσα στην άνοδο της θερμοκρασίας και στην αύξηση των αυτοκτονιών, της βίας, ακόμη και της χρήσης εκτάκτων ψυχιατρικών υπηρεσιών.
Για παράδειγμα, σε πολυεθνική μελέτη που κάλυψε ΗΠΑ και Μεξικό των Burke και των συνεργατών του στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature Climate Change το 2018, καταγράφηκε αύξηση των ποσοστών αυτοκτονίας έως και 2,1% για κάθε επιπλέον βαθμό Κελσίου πάνω από τις εποχικές τιμές. Αντίστοιχα, ευρωπαϊκά δεδομένα έδειξαν αύξηση της επιθετικής συμπεριφοράς και της ενδοοικογενειακής βίας σε περιόδους καύσωνα, ιδίως όταν οι νυχτερινές θερμοκρασίες παραμένουν υψηλές και παρεμποδίζεται ο ποιοτικός ύπνος. Όπως λοιπόν μπορούμε να καταλάβουμε, η «θερμική κόπωση» δεν δημιουργεί τον κίνδυνο εκ του μηδενός αλλά δρα ως επιταχυντής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, άτομα με προϋπάρχον άγχος, κατάθλιψη, ιδεοψυχαναγκαστική ή διπολική διαταραχή, να είναι περισσότερο ευάλωτα στις φυσιολογικές και γνωστικές επιπτώσεις της θερμικής δυσφορίας όπως η διαταραχή ύπνου, η ευερεθιστότητα, η απορρύθμιση του βιολογικού ρολογιού και η δυσκολία στη ρύθμιση του συναισθήματος.
Έτσι αυτό που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε δεν είναι μόνο μια ψυχολογική πρόκληση, αλλά και μια ψυχο-περιβαλλοντική κρίση. Και εδώ η τηλε-ψυχιατρική πρέπει να επανασχεδιαστεί σε τρία επίπεδα κατά την άποψη μου με πρώτο επίπεδο την Προγνωστική Προσέγγιση που έχει να κάνει με ενσωμάτωση καιρικών δεικτών (θερμοκρασία, δείκτης δυσφορίας, καύσωνας) στα ψηφιακά αρχεία για να γίνεται πρόβλεψη της ευαλωτότητας. Θα μπορούσε π.χ. ένα σύστημα να ειδοποιεί για προληπτική συνεδρία ασθενείς με ιστορικό απορρύθμισης κατά τους θερινούς μήνες.
Το δεύτερο επίπεδο είναι οι ασύγχρονες υπηρεσίες χαμηλού φραγμού που πρέπει να περιλαμβάνει εφαρμογές τηλε-υποστήριξης σε μορφή συνομιλίας ή chatbot για νυχτερινές ώρες, όταν παρατηρείται η κορύφωση της θερμικής επιβάρυνσης και της συναισθηματικής δυσφορίας. Τέλος, το τρίτο επίπεδο έχει να κάνει με μια Κλιματικά ενήμερη ψυχιατρική, κάτι βέβαια που απαιτεί την επιμόρφωση επαγγελματιών ώστε να εντοπίζουν πρώιμα τα συμπτώματα της θερμικής κόπωσης και να εκπαιδεύουν τους ασθενείς στην αυτορρύθμιση π.χ. ψυχοεκπαίδευση για ύπνο σε υψηλές θερμοκρασίες, ενυδάτωση, συναισθηματική αποσυμπίεση. Σε έναν κόσμο λοιπόν που θερμαίνεται, η ψυχική υγεία δεν μπορεί να σχεδιάζεται σε κενό. Η τηλε-ψυχιατρική, ως το πιο ευέλικτο και προσαρμοστικό μέσο φροντίδας, οφείλει να συνυπολογίσει το θερμικό φορτίο ως κοινωνικο-βιολογικό παράγοντα κινδύνου και να δρα προληπτικά, όχι απλώς κατευναστικά.
Τα παιδιά και οι έφηβοι περνούν όλο και περισσότερο χρόνο σε κλειστούς, κλιματιζόμενους χώρους. Υπάρχει κίνδυνος να χάσουν την ικανότητα φυσικής προσαρμογής στη ζέστη; Τι συμβουλεύετε τους γονείς;
Πράγματι, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι η συνεχής έκθεση παιδιών και εφήβων σε κλιματιζόμενα, ελεγχόμενα περιβάλλοντα μπορεί να μειώνει τη φυσική τους ικανότητα θερμικής προσαρμογής. Η θερμική εξοικείωση, ή αλλιώς heat acclimatization είναι μια διαδικασία κατά την οποία το σώμα, με επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ζεστά περιβάλλοντα, αναπτύσσει προσαρμογές όπως η καλύτερη διαχείριση της εφίδρωσης, η μείωση του καρδιακού ρυθμού και η βελτιστοποίηση της θερμορύθμισης. Αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη στα παιδιά, τα οποία είναι βιολογικά πιο ευάλωτα στη θερμική καταπόνηση λόγω μικρότερης εφιδρωτικής ικανότητας, υψηλότερου μεταβολισμού και μεγαλύτερης επιφάνειας σώματος σε σχέση με τη μάζα τους.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η έλλειψη φυσικής έκθεσης σε εξωτερικούς θερμούς χώρους μειώνει την ικανότητα του οργανισμού να ενεργοποιήσει αυτά τα φυσιολογικά «προστατευτικά» αντανακλαστικά. Παιδιά λοιπόν που ζουν σε περιοχές με υψηλή εξάρτηση από τον κλιματισμό (όπως στις ΗΠΑ, στον Περσικό Κόλπο, αλλά και σε αστικά περιβάλλοντα της Μεσογείου), εμφανίζουν χαμηλότερη ανθεκτικότητα σε φυσικές συνθήκες ζέστης, όταν βρεθούν έξω, ακόμα και για σύντομα διαστήματα. Αυτό σημαίνει αυξημένο κίνδυνο θερμικής εξάντλησης ή θερμοπληξίας κατά τη διάρκεια άσκησης ή παιχνιδιού.
Και καθώς μιλάμε για την υπερφόρτωση που φέρνει μαζί της η αστική ζέστη, αξίζει να αναφέρω το πρόσφατο βιβλίο του Γιώργου Λυράκου, «Μήπως έχω Άγχος;». Εκεί θα βρείτε συγκεντρωμένα όλα τα πρόσφατα DSM-5 διαγνωστικά κριτήρια για το άγχος, την κατάθλιψη και το στρες, έναν σαφή οδηγό για να κατανοήσετε ακριβώς σε ποια φάση βρίσκεστε και πώς να κινηθείτε για να βελτιωθείτε. Το βιβλίο συνοδεύεται από αναλυτικές, βήμα-βήμα ασκήσεις διαχείρισης του στρες και διαθέτει πλήρη ανάλυση του ψυχομετρικού εργαλείου DASS (42 και 21 ερωτήσεων), ώστε είτε είστε επαγγελματίας υγείας είτε απλός αναγνώστης να μπορείτε άμεσα να μετρήσετε, να αξιολογήσετε και να συγκρίνετε τα συμπτώματά σας με έγκυρα δεδομένα. Μια πρακτική «τράπεζα» γνώσης και τεχνικών που θα σας συνοδεύει κάθε φορά που το άγχος χτυπά κόκκινο!
Επιπλέον, η συνεχής παραμονή σε κλειστούς χώρους σχετίζεται με αυξημένο σωματικό βάρος λόγω καθιστικής ζωής, χαμηλότερη αντοχή στην κόπωση και υψηλότερα επίπεδα άγχους και επιθετικότητας, κυρίως σε εφήβους, λόγω στέρησης φυσικού φωτός και κοινωνικής κίνησης.
Αυτά που θα έλεγα ότι πρέπει να προσέξουν οι γονείς είναι τέσσερα βασικά σημεία:
- Σταδιακή έκθεση στη ζέστη: Αντί να αποφεύγεται εντελώς η ζέστη, τα παιδιά χρειάζονται μικρά, ελεγχόμενα διαλείμματα παιχνιδιού σε εξωτερικό χώρο τις λιγότερο θερμές ώρες της ημέρας (π.χ. πρωί ή απόγευμα). Έτσι ενεργοποιείται η θερμική εξοικείωση χωρίς επικινδυνότητα.
- Κατάλληλη ενυδάτωση και ένδυση: Ελαφριά ρούχα, καπέλο, δροσερό νερό και σκιά είναι απαραίτητα για την ασφαλή παρουσία στο ύπαιθρο. Η ενίσχυση του μηχανισμού δίψας και η διδασκαλία των πρώιμων ενδείξεων θερμικής δυσφορίας (π.χ. πονοκέφαλος, εκνευρισμός, ταχυπαλμία) είναι πολύτιμα εργαλεία πρόληψης.
- Αποφυγή υπερβολικής κλιματιστικής εξάρτησης: Ο κλιματισμός είναι χρήσιμος, αλλά καλό είναι να μην δημιουργείται θερμικό «σοκ» ανάμεσα στο σπίτι και το περιβάλλον. Ρύθμιση της θερμοκρασίας στους 26-27°C, όχι χαμηλότερα.
- Ψυχοσωματική ανθεκτικότητα: Το παιχνίδι έξω ενισχύει τη ρύθμιση του στρες, βελτιώνει τον ύπνο, και βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν ανθεκτικότητα – σωματική και ψυχική -απέναντι στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες.
Σε περιόδους παρατεταμένου καύσωνα, όσοι εργάζονται από το σπίτι παραπονιούνται για «διπλή απομόνωση», ζέστη έξω, οθόνες μέσα. Τελικά, μήπως ο καύσωνας επιτείνει την απομόνωση μέσα στην πόλη;
Αναμφίβολα, ο παρατεταμένος καύσωνας δεν επιδρά μόνο στη σωματική υγεία, αλλά και στη συναισθηματική και κοινωνική εμπειρία της ζωής στην πόλη. Η «διπλή απομόνωση» που περιγράφεται από όσους εργάζονται από το σπίτι – με περιορισμό εξόδου λόγω θερμοκρασίας και ταυτόχρονη πολύωρη έκθεση σε οθόνες και μοναχική εργασία είναι πραγματική και ολοένα πιο διαδεδομένη. Ο καύσωνας λειτουργεί ως ενισχυτής κοινωνικής απόσυρσης: οι δημόσιοι χώροι αδειάζουν, τα καφέ και τα πάρκα δεν είναι πια «ανάσες» αλλά εστίες δυσφορίας, και η αυθόρμητη κοινωνική αλληλεπίδραση μειώνεται δραματικά. Μελέτες έχουν δείξει ότι η θερμική δυσφορία περιορίζει την κοινωνική κινητικότητα, ιδίως στις ώρες υψηλής θερμοκρασίας, οδηγώντας σε αύξηση της μοναξιάς, του εκνευρισμού και της ψυχολογικής απομόνωσης.
Ιδιαίτερα για όσους εργάζονται εξ αποστάσεως, η απουσία φυσικού διαλείμματος, αυτό που λέμε το «να βγω λίγο έξω», στην πραγματικότητα στερεί ένα κρίσιμο αντίβαρο στην απομόνωση της ψηφιακής εργασίας. Έτσι, ο εγκλεισμός σε εσωτερικούς χώρους, ακόμη και με κλιματισμό, συνοδεύεται από μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως, διαταραχή στον κιρκάδιο ρυθμό που έχει να κάνει με τον ύπνο και αυξημένη χρήση συσκευών, όλα συνδεδεμένα με συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και κόπωσης. Αυτό που βλέπουμε, λοιπόν, είναι ότι ο καύσωνας δεν προκαλεί την απομόνωση, αλλά την εντείνει και την κάνει πιο βαθιά και αόρατη. Αν σε αυτό προστεθούν η ενεργειακή ανασφάλεια, οι ανισότητες στην πρόσβαση σε δροσερούς χώρους και η κοινωνική απομάκρυνση που ενισχύθηκε από την πανδημία, τότε δημιουργείται μια πολυπαραγοντική κρίση ψυχοκοινωνικής αποσύνδεσης.
Η απάντηση, επομένως, δεν είναι μόνο τεχνική (π.χ. κλιματισμός), αλλά σχεδιαστική και ψυχολογική. Χρειαζόμαστε δίκτυα μικρο-οάσεων σε κάθε γειτονιά, σκιερούς διαπροσωπικούς χώρους, προσβάσιμες πολιτιστικές ή κοινωφελείς υποδομές που θα επιτρέπουν στους ανθρώπους να παραμένουν συνδεδεμένοι και ενεργοί , ακόμα και όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει. Σε τελική ανάλυση, μια πόλη που δεν αντέχεται το καλοκαίρι γίνεται όχι απλώς αφιλόξενη, αλλά συναισθηματικά κλειστή. Ο καύσωνας, αν δεν σχεδιαστεί κοινωνικά, κινδυνεύει να γίνει και κλιματική και ψυχική απομόνωση μαζί.
Ως οδηγός πόλης, το Attica Horizon ενδιαφέρεται για πρακτικές λύσεις: ποιους τρόπους θα προτείνατε στους κατοίκους ώστε να μετατρέπουν τις καθημερινές μετακινήσεις τους, ακόμη και σε καύσωνα, σε μικρο-ευκαιρίες ψυχικής ανασυγκρότησης; Υπάρχουν μινιμαλιστικές τεχνικές ρύθμισης συναισθήματος ή mindfulness που είναι ρεαλιστικά εφαρμόσιμες στο αθηναϊκό τοπίο του 2025;
Η Αθήνα του 2025 είναι μια πόλη που κινείται με ένταση και, το καλοκαίρι, με πολλή ζέστη. Ωστόσο, ακόμα και μέσα σε αυτές τις συνθήκες, υπάρχουν μικροί τρόποι για να μετατρέψουμε τις καθημερινές μας μετακινήσεις ακόμα και τις πιο απαιτητικές σε ευκαιρίες ψυχικής επανασύνδεσης. Θα σας δώσω πέντε πρακτικές, μινιμαλιστικές τεχνικές ρύθμισης του συναισθήματος που έχουν να κάνουν με τη χρήση της ενσυνειδητότητας ή όπως θα το έχετε ακούσει οι περισσότεροι mindfulness,που ειναι σχεδιασμένες για το αστικό τοπίο και τον καύσωνα:
- Η πρώτη είναι η Μικρο-παρατήρηση (Micro-Mindfulness) σε στάσεις ή διαδρομές: Πριν πιάσουμε το κινητό περιμένοντας το λεωφορείο, μπορούμε να αφιερώσουμε 60 δευτερόλεπτα σε παρατήρηση ενός στοιχείου του περιβάλλοντος: π.χ. τα σύννεφα, ένα δέντρο, τον ήχο κάποιου πουλιού, έναν όμορφο τοίχο με graffiti. Αυτή η πρακτική που δημιουργεί μία «άγκυρα της προσοχής μας» μειώνει την ανησυχία και αποσυμπιέζει το νευρικό σύστημα. Δεν απαιτεί ησυχία και λειτουργεί θαυμάσια και μέσα στον θόρυβο.
- Η δεύτερη τεχνική, που είναι και αγαπημένη μου, είναι η Ρυθμιστική διαφραγματική αναπνοή 4-4 (Box Breathing) κατά τη μετακίνηση: Πρόκειται για μία απλή αναπνευστική τεχνική στην οποία ξεκινάμε με εισπνοή σε 4 δευτερόλεπτα – κράτημα της αναπνοής μας για 4 – εκπνοή για 4 και κράτημα πάλι πριν την επόμενη εισπνοή για 4 δευτερόλεπτα. Μπορεί να γίνει καθώς περιμένουμε σε ένα φανάρι, στο μετρό ή στην ουρά στο σούπερ μάρκετ. Χρειάζονται μόλις 2 λεπτά για να μειωθεί η κορτιζόλη και να νιώσουμε έλεγχο στο σώμα μας.
- Η τρίτη τεχνική είναι η χρήση δροσερού νερού ως τελετουργία: Η απλή πράξη της ενυδάτωσης γίνεται «μίνι παύση» αν την συνδέσουμε με επίγνωση. Σκεφτόμαστε δηλαδή εκείνη την ώρα, “πίνω αυτό το νερό για να φροντίσω τον εαυτό μου”. Ο εγκέφαλος αποκρίνεται σε τέτοιες μικρές τελετουργίες με ανακούφιση και ηρεμία, ειδικά σε περιβάλλοντα στρες.
- Πολύ χρήσιμη είναι και η ηχητική αποσυμπίεση με ήχους φύσης ή ASMR: Αντί να ακούς λοιπόν συνεχείς ειδήσεις ή κουραστικά podcasts, βάλε 5-10 λεπτά ήχων από θάλασσα, βροχή ή πουλιά – ακόμα και μες στο λεωφορείο, καθώς βοηθούν το νευρικό σύστημα να επανέλθει από τη φάση της διέγερσης του «συμπαθητικού νευρικού συστήματος» που προκαλεί τα συμπτώματα του στρες , στην ενεργοποίηση του «παρασυμπαθητικού » που επαναφέρει την ομοιόσταση και άρα την ηρεμία). Έχει επίσης αποδειχθεί ότι η ακρόαση ήχων φύσης μειώνει την αρτηριακή πίεση και το άγχος.
- Τέλος μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το ενσυνείδητό ή Mindful περπάτημα – όχι για γυμναστική, αλλά για αυτορρύθμιση. Έτσι αν η διαδρομή το επιτρέπει, περπατήστε έστω και για 5 λεπτά σε ένα σκιασμένο τμήμα (π.χ. πεζόδρομο, στενό με δέντρα) χωρίς βιασύνη, παρατηρώντας το έδαφος ή τον ρυθμό σας. Αυτού του είδους η βάδιση ρυθμίζει τη διάθεση και επαναφέρει την αίσθηση ελέγχου – ακόμα και μέσα στον καύσωνα.
Αυτό που προτείνω δεν είναι «ευσεβείς πόθοι» από εργαστήρια της βόρειας Ευρώπης ή βιβλιογραφικές αναφορές. Είναι μικρές, χαμηλού κόστους πρακτικές που εφαρμόζονται ήδη σε μεγάλα, θερμά αστικά περιβάλλοντα από το Τόκιο μέχρι τη Σεβίλλη. Αν μάθουμε να ζούμε στην πόλη όχι ως μονάδες-παραγωγούς, αλλά ως κινούμενοι οργανισμοί που χρειάζονται μικρά διαλείμματα φροντίδας, τότε ακόμα και οι μετακινήσεις, ακόμα και εν μέσω καύσωνα, μπορούν να γίνουν ένα είδος αστικής ψυχοπροφύλαξης. Και αυτό νομίζω θα είναι μόνο προς όφελος μας.
Σας ευχαριστούμε για αυτή την επίκαιρη και άκρως χρήσιμη συζήτηση!
Εγώ σας ευχαριστώ για τη δυνατότητα να επικοινωνήσουμε στους αναγνώστες σας τόσο χρήσιμα θέματα για τη βελτίωση της σωματικής και ψυχικής τους ανθεκτικότητας
Αθήνα: Η ζέστη πιέζει - Πόσο μπορούν οι νέοι «κήποι βροχής» να ρίξουν τη θερμοκρασία στην πόλη;
by 