Τα ιστορικά παλαιοπωλεία της Αθήνας: Από το 1863 στο σήμερα

Υπάρχει μια συγκεκριμένη μυρωδιά που αναδίδουν τα παλαιοπωλεία της Αθήνας. Είναι ένας συνδυασμός από κερί μέλισσας, παλιό χαρτί, σκουριασμένο σίδερο και εκείνη την υπόκωφη σκόνη που κάθεται πάνω στην ιστορία όταν κανείς δεν την κοιτάζει. Στην Πλατεία Αβησσυνίας, την Κυριακή το πρωί, η Αθήνα αναζητά τα κομμάτια του εαυτού της που έχασε στη βιασύνη του εκσυγχρονισμού.

Από τον Γιουσουρούμ στο vintage

Η ιστορία του αθηναϊκού παλαιοπωλείου δεν ξεκίνησε από βιτρίνες, αλλά από την ανάγκη. Το 1863, ένας σεφαραδίτης Εβραίος από τη Σμύρνη, ο Νώε Γιουσουρούμ, φτάνει στην Αθήνα και στήνει το πρώτο του κατάστημα στη γωνία των οδών Ερμού και Καραϊσκάκη. Οι Αθηναίοι, που τότε δεν είχαν λέξεις για το «vintage», άρχισαν να αποκαλούν ολόκληρη την περιοχή «Γιουσουρούμ».

Ο παλαιοπώλης τότε ήταν ο άνθρωπος που έδινε αξία στο «τίποτα». Ήταν ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στα αρχοντικά που παρήκμαζαν και στα λαϊκά σπίτια που διψούσαν για ένα αστικό ίχνος. Ο Νώε και οι απόγονοί του, άνθρωποι με βαθιά καλλιέργεια και εμπορικό δαιμόνιο, μετέτρεψαν το παλαιοπωλείο από μια «αποθήκη παλιοπραγμάτων» σε έναν θεσμό κοινωνικής συναναστροφής.

Η γοητευτική ιστορία έχει να κάνει με την οικογένεια των Γιουσουρούμ, το όνομα, με το οποίο έγινε γνωστή ολόκληρη περιοχή της Αθήνας, οριζόμενη από τις οδούς Αγίων Ασωμάτων, Σαρρή και Ερμού, με τις πλατείες Αγίου Φιλίππου και Ανεξαρτησίας. Στα τέλη του 19^ου αι., η περιοχή αυτή, καρδιά του αθηναϊκού εμπορίου, σύντομα κατέστη πυρήνας της επιχείρησης της οικογένειας, αλλά και της εβραϊκής κοινότητας, της οποίας η πρώτη Συναγωγή στεγάστηκε στο σπίτι των Γιουσουρούμ, Καραϊσκάκη 1 και Ερμού. Η εμπορική και κοινωνική άνθηση προκάλεσε αδιάκοπη κοσμοσυρροή στους γύρω αθηναϊκούς δρόμους, ένα πρωτοφανές, ολοζώντανο πάρε-δώσε, καθιστώντας την περιοχή γνωστή σε ολόκληρη την Ελλάδα, με την ονομασία «Εβραίικα». Ταχυδρόμος Μαγνησίας.

Μοναστηράκι

 Όταν η αντίκα έγινε τέχνη

Αν το Γιουσουρούμ ήταν η λαϊκή βάση, ο Μαρτίνος στην οδό Πανδρόσου ήταν το «πανεπιστήμιο». Ιδρυμένο το 1895, το κατάστημα αυτό κατάφερε κάτι μοναδικό, δηλαδή να πείσει την αθηναϊκή ελίτ ότι ένα σκαλιστό έπιπλο από τα Επτάνησα ή ένα παλιό εκκλησιαστικό εικόνισμα έχουν θέση δίπλα στα ευρωπαϊκά σαλόνια.

Περνώντας την πόρτα του σήμερα, αισθάνεσαι την ίδια δόνηση που ένιωθε ο Τσαρούχης ή ο Χατζιδάκις όταν αναζητούσαν εκεί έμπνευση. Είναι από τα ελάχιστα ιστορικά τοπόσημα που επιβίωσαν από τον πόλεμο, την αντιπαροχή και την κρίση, παραμένοντας στα χέρια της ίδιας οικογένειας, διατηρώντας ζωντανή τη συνέχεια του αθηναϊκού γούστου.

Μαρτίνος

Οι ιστορίες της πλατείας

Δεν επέζησαν όμως όλοι. Η Αθήνα του 20ού αιώνα ήταν γεμάτη από μικρά, σκοτεινά «σπήλαια» στην οδό Ηφαίστου και στην Άστιγγος. Παλαιοπωλεία όπως του Λεβή ή οι μικρές παράγκες των σιδεράδων που μάζευαν ό,τι άφηνε πίσω της η παλιά Αθήνα, έδωσαν τη θέση τους σε τουριστικά μαγαζιά με μαζικά προϊόντα.

Η απώλεια αυτών των χώρων δεν είναι μόνο εμπορική είναι η απώλεια της «τεχνικής του ψαξίματος». Παλιά, έπρεπε να λερώσεις τα χέρια σου, να μετακινήσεις στοίβες από παλιά περιοδικά και λάμπες πετρελαίου για να βρεις τον θησαυρό. Σήμερα, η εμπειρία έχει γίνει θα λέγαμε πιο αποστειρωμένη, πιο «επιμελημένη».

 «Είτε πρόκειται για αγορά αντίκας είτε για πώληση ασημικών και επίπλων, ο πελάτης πρέπει να νιώθει ότι το αντικείμενό του αντιμετωπίζεται με τον σεβασμό που του αναλογεί και ότι η πρόταση που λαμβάνει βασίζεται στην πραγματική εικόνα της αγοράς.» Γιώργος Οικονόμου

Αθήνα: Εξερευνόντας την αξία του παρελθόντος στο Παλαιοπωλείο Οικονόμου

Το Vintage ως νέα τάση

Σήμερα, το παλαιοπωλείο αλλάζει πρόσωπο. Στου Ψυρρή και στο Μοναστηράκι, μια νέα γενιά ιδιοκτητών, άνθρωποι που δεν κληρονόμησαν απαραίτητα την επιχείρηση, αλλά την αγάπη για το παρελθόν. Χώροι όπως οι «Παλιοσυνήθειες» ή τα μικρά καταστήματα στην οδό Λεωκορίου, δεν πωλούν πια μόνο «αντίκες» 18ου αιώνα. Πωλούν τη νοσταλγία των 70s, την πλαστική καρέκλα του 80, το παλιό πικάπ. Σε έναν κόσμο ψηφιακό και αναλώσιμο, το παλαιοπωλείο προσφέρει κάτι χειροπιαστό.

Αναζητώντας ρόλο στο παρόν

Τα παλαιοπωλεία της Αθήνας ίσως είναι οι φύλακες των μυστικών μας. Κάθε σκονισμένο κάδρο κρύβει μια οικογενειακή ιστορία που ξεχάστηκε, κάθε σκουριασμένο κλειδί μια πόρτα που δεν υπάρχει πια.

Παλαιοπωλείο Οικονόμου

Αντί επιλόγου

Όσο υπάρχουν άνθρωποι που προτιμούν το ραγισμένο παλιό αντικείμενο από το τέλειο καινούργιο, η Αθήνα θα παραμένει μια πόλη που δεν φοβάται τις ρυτίδες της.

Με πηγές από το Αρχείο της ΕΡΤ «Το Γιουσουρούμ του Μοναστηρακίου»

Επιμέλεια – Σχόλιο: Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης